معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٦١ - ٧ تشبيههاى نيكو و تصويرهاى زيباى قرآن

٧. تشبيه‌هاى نيكو و تصويرهاى زيباى قرآن‌

تشبيه تصويرگرى، معنا در پوشش نگارين از خيال است و به هر اندازه كه تشبيه در رساندن مقصود كارسازتر باشد، زيبايى آن افزون‌تر خواند بود. دقت و لطافت تعبير، خوبى و كمال آن را نيز فراتر مى‌برد. حكايت تشبيهات قرآنى چنين است و اين در حالى است كه بزرگان ادب، گام‌هايشان در وادى تشبيه لغزيده است و با استفاده بيشتر از تشبيه، كارشان دشوارتر شده و خطايشان بيشتر گشته است. در تشبيه سه ويژگى مبالغه، روشنى و ايجاز نهفته است. تشبيه انواعى دارد و اغراضى را دنبال مى‌كند كه در علوم بلاغت برشمرده‌اند.

از نمونه تشبيهات منحصر به فرد قرآن، تشبيه شب به لباس است:

وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً[١]

شب همچون پوششى افراد را از يكديگر نهان مى‌دارد و فرصتى براى گريز و كمين و آنچه هست كه خواسته شود، پنهان باشد.

همچنين قرآن، زن و مرد را به پوشش يكديگر تشبيه كرده است:

هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَ‌[٢]

همان‌گونه كه لباس زينت انسان است و ناديدنى‌هاى اندام او را مى‌پوشاند و او را از گزند سرما و گرما مصون مى‌داد، همسر انسان نيز زينت‌بخش زندگى او و پوشش زشتى‌هاى او است و همسر خود را از بدى‌ها و آلودگى‌ها نگاه مى‌دارد.[٣]

در ادامه بحث تشبيهات قرآن، استاد آيت‌الله معرفت (ره) بحث تصوير هنرى در قرآن را مطرح مى‌كنند و درباره تمثيل در قرآن سخن مى‌گويند.[٤] ايشان از اين مباحث در «امثال قرآن» ذيل عنوان «انواع تمثيل در قرآن» ياد كرده‌اند.[٥]

[١] . نبأ، آيه ١٠.

[٢] . بقره، آيه ١٨٧.

[٣] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، صص ٣٣٣ و ٣٣٧- ٣٣٦.

[٤] . همان، صص ٣٨٣- ٣٤٦.

[٥] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ٣٢٢- ٣١٢.