معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٥٣ - ١ دقت در بيان

بود. در پى درمان اين مشكل، اين نتيجه به‌دست آمده كه در واقع ترادفى وجود ندارد و واژگانى كه گمان مى‌رود براى يك معنا است، در حقيقت حالت‌ها و صفاتى است كه بر آن معنا عراض مى‌شود؛ از اين‌رو نام‌ها و صفاتش گوناگون است.[١]

در بسيارى از مواردى كه گمان مى‌رود اشتراك لفظى وجود دارد، در واقع اشتراكى نيست چون يك وضع بيشتر وجود ندارد و در ديگر موارد، به‌خاطر وجود مناسبتى اين لفظ به كار رفته و به‌صورت مجازى بوده است. سپس به تدريج اين استعمال غلبه پيدا كرده و حقيقت دومى را به وجود آورده است. بنابراين از قبيل وضع تعينى است نه وضع تقيينى. مانند: عين كه وضع اوليه آن تنها براى چشم بوده است سپس در جاسوس، چشمه، و سران قوم به مناسبت و مشابهت به كار رفته است.[٢] در مقابل با وجود تفاوت‌هايى كه در هر واژه لحاظ مى‌شود، ترادفى وجود ندارد.[٣]

از مباحث قرآنى مطرح شده در اين بخش، آيات متشابه يا آيات همانند است كه بر اساس آن زمانى كه يك موضوع در قرآن تكرار مى‌شود، در هرجا با ظرافت‌ها و نكته‌هاى دقيقى همراه است كه نشانگر اعجاز بيانى قرآن است.[٤]

آيا در قرآن واژه‌اى غريب و دشوار وجود دارد؟ بيشتر واژگان به كار رفته در قرآن زود فهم و پركار بودند و در مقابل، الفاظ غريب و دشوار در آن بسيار نادر است. اين در حالى است كه در خطبه‌هاى فصيحان و شعرهاى شاعران نامى پر از واژگان دشوار و نادر است. غريب دو گونه است: ١. پيچيده و دور از فهم؛ ٢. واژه و سخن قبايل پراكنده و دور از مركز. غريب در قرآن از نوع دوم است، از اين رو مخلّ فصاحت آن نيست. سبك قرآن فراتر از سطح عامه است كه پيش پاافتاده سخن مى‌گويند. بنابراين به واژگان و عبارات والا و ارزنده احاطه كامل دارد و كلمات زيبا و غريب در آن چشم‌نواز است. قرآن با

[١] . همان، صص ٤٦- ٤٥.

[٢] . همان، صص ٥٠- ٤٧.

[٣] . همان، صص ٥٣- ٥٠.

[٤] . همان، صص ١٠٧- ٩٨.