معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٤٨ - ب اعجاز بيانى و چالشهاى موجود در وقوع و امكان آن

متين و قابل دفاعى است كه به خودى خود از نقدهاى وارد بر آن دو ديدگاه به دور است.

آن استاد فقيه در عين تلاش گسترده‌اى كه در شناساندن امتيازات و زيبايى‌هاى بيانى قرآن داشت، سهم عمده را به محتوا ومعارف قرآن مى‌داد، اما انحصارى اعجاز در معارف را نادرست مى‌دانست و در مجال‌هاى گوناگون به نقد اين ديدگاه انحصار مى‌پرداخت. از جمله در درس اعجاز قرآن دوره دكترا[١] كه نگارنده خود در آن حضور داشت، استاد به طرح نظر شيخ‌ مجتبى قزوينى‌ و بررسى آن پرداخت. يكى از نقدهاى استاد اين بود كه اگر تنها محتوا ملاك باشد، تمام آنچه را انبيا (ع)، پيامبر اسلام (ص)، حضرت‌ امير و امامان معصوم (عليهم‌السلام) آورده‌اند، قابل تحدّى است؛ حتى آنچه را حكما آورده‌اند، در زمان خود قابل تحدّى است.

چالش ديگرى كه بر سر راه اعجاز بيانى قرار دارد آن است كه آيا اصولًا تحدّى در برترى سخن امكان‌پذير است يا خير؟ اين مشكل از آنجا ناشى مى‌شود كه توان سخنورى و شيوه گفتارى در همه مردم يكسان نيست و اين امر بر حسب ذوق و سليقه و نحوه انديشه و بينش هر فرد و نيز بهره‌هاى خدادادى و اكتسابى او تفاوت مى‌كند؛ از اين‌رو، شيوه‌هاى گفتارى و نوشتارى هر نويسنده با ديگرى همسان نخواهد بود. لذا چگونه مى‌توان مردم را به آوردن همانند قرآن فراخواند و حال آنكه آنان از هماوردى با يكديگر نيز عاجزند؟

در جواب بايد گفت كه هماوردى خواستن در آن نيست كه سخنى همسان و همانند سخن خدا بياورند، به‌گونه‌اى كه در شيوه بيان و نحوه تعبير كاملًا همانند باشد؛ زيرا اين‌گونه همانندى جز با تقليد امكان‌پذير نيست. بلكه مقصود از تحدّى، آوردن سخنى است كه همچون قرآن از نظر معنويت والا بوده و در درجه اعلاى فصاحت و بلاغت قرار گرفته باشد. عالمان بيان بر اساس معيارهايى مشخص، مراتب سخن را در پستى و بلندى معين كرده‌اند و برترى‌

[١] . در دانشگاه علوم اسلامى رضوى، ارديبهشت ١٣٨٤.