معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٤٤ - ١٦ فضايى آكنده از ادبى والا در روزگار نزول قرآن

١٥. سنجشى گذارا ميان فصيح‌ترين سخنان عرب جاهلى با قرآن‌

در اين فصل با عنوان «مقارنه عابره» مقايسه‌اى كوتاه ميان آيات كريمه قرآن و سخنان فصيح‌ترين اعراب دوران جاهليت صورت مى‌گيرد تا ثابت شود كه هيچ‌گونه شباهت و همانندى ميان آن‌ها با قرآن وجود ندارد و قرآن كريم با فصاحت مانندناپذيرش از اشكالاتى كه بر اشعار شاعران گرفته شده، مبرّا است.

سنجش خطبه‌اى از قس بن ساعد ايادى‌ و اشعارى از امرؤالقيس‌ با آيات كريمه‌اى از قرآن و نيز مقايسه توضيحاتى از شاعران با توصيفات قرآن از موضوع‌هاى مورد بحث در اين فصل است.[١]

١٦. فضايى آكنده از ادبى والا در روزگار نزول قرآن‌

آخرين بحث جلد چهار التمهيد در پى اثبات اين نكته است كه عرب آن روزگار در ادبيات، بلاغت و حاضرجوابى در مرتبه والايى قرار داشتند به‌گونه‌اى كه در روزگاران بعد نظير آن دوران تكرار نشد و كالاى آنان همين زبان‌آورى بود. در چنين عصرى قرآن نازل شد و به جاى آنكه محيط در قرآن اثر گذارد و آن را مغلوب خود سازد، قرآن همه را به كوشش و تسليم واداشت؛ قهرمانان عرصه سخن را شكست داد و سيطره خود را بر همه گستراند.

در اين فصل استاد شمّه‌اى از زندگى و اشعار ٢١ تن از شاعران مُخَضْرَم كه اسلام و جاهليت را درك كرده بودند و عمده آنان به اسلام گرويدند، ياد مى‌كند: اعشى‌، لبيد، خنساء، حسّان‌ و جمعى ديگر در شمارند.[٢]

جلد پنجم‌ التمهيد و دومين مجلد از مجموعه اعجاز به اعجاز بيانى اختصاص دارد و نمودهاى اعجاز در سبك بيانى قرآن را به‌طور مبسوط شرح مى‌دهد و نمونه‌آورى مى‌كند كه در بحث محورهاى اعجاز بيانى به آن خواهيم پرداخت. جلد ششم‌ التمهيد و سومين مجلد از مجموعه اعجاز نيز به اعجاز

[١] . ر. ك: همان، صص ٢٨١- ٢٦٢.

[٢] . ر. ك: همان، صص ٣٣٢- ٢٨٢.