معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٤٠ - ٦ نظريه صرفه

به‌خوبى روشن مى‌سازد كه در خور مطالعه است.

اين بخش نقش مقدمه‌اى و پايه در برخى مباحث پس از خود به‌ويژه وجوه ده‌گانه اعجاز بيان در التمهيد جلد پنج دارد. استاد، گاه بخشى از آرا را ذكر و بخش ديگر را به جلد پنج ارجاع مى‌دهد.

گزارش ديدگاه‌ها در دو بخش سامان يافته است: اعجاز در پژوهش‌هاى پيشينيان و اعجاز در پژوهش‌هاى معاصران. در بخش نخست كه ديدگاه‌هاى پيشينيان است، ديدگاه چهارده نفر از دانشمندان به ترتيب ذيل گزارش مى‌شود:

بستى‌، ابن عطية، جرجانى‌، سكاكى‌، راغب اصفهانى‌، فخر رازى‌، قاضى عبدالجبار معتزلى‌، شيخ طوسى‌، قطب راوندى‌، زملكانى‌، ابن هيثم بحرانى‌، يحيى بن حمزة علوى‌، سيد عبدالله شبّر و هبة الدين شهرستاني‌.[١] دو بزرگوار اخير گرچه از متأخران هستند، ولى اسلوب سخن آنان همان اسلوب متقدمان است؛ از اين‌رو در اين گروه ذكر شده‌اند.

٥. اعجاز در پژوهش‌هاى دانشمندان و نويسندگان معاصر

در اين بخش ديدگاه‌هاى‌ سيد قطب‌، مصطفى محمود، محمد عبدالله درّاز، مصطفى صادق رافعى‌، محمدفريد وجدى‌، شيخ محمد عبده‌، شيخ محمدحسين كاشف الغطاء، شيخ محمدجواد بلاغى‌، علامه طباطبايى‌ و آيت‌الله‌ خوئى‌ گزارش شده است.[٢]

تأكيد پيشينيان بيشتر بر فصاحت و بلاغت و نظم منحصر به فرد قرآن بود و پيشينيان، مسائلى همچون: نظم‌آهنگ دلكش و منسجم، سبك بى‌همتا و تأثير روحى قرآن را بر آن افزودند.

٦. نظريه صرفه‌

اين قول، اعجاز قرآن را به امرى خارجى بر مى‌گرداند و معتقد است‌

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٤، صص ١٠٣- ٣١.

[٢] . همان، صص ١٣٦- ١٠٣.