مانندناپذير ساخته است؟ و اصولًا با وجود توانمندى‌هاى روبه رشد بشر در عرصه‌هاى گوناگون و وجود سخنوران نامى و چيره‌دست در ميان آنان، چگونه ميسر شده و نمى‌شود كه كتابى بدين پايه تدوين كنند؟ در پاسخ به آن و چند و چون اعجاز قرآن، آثار بسيارى تاكنون سامان يافته است‌[١] و درباره چرايى معجز بودن آن وجوه گوناگونى مطرح شده است.

ديدگاه اعجاز بيانى از مشهورترين و فراگيرترين رويكردها در حوزه اعجاز قرآن است كه بازتاب و تأثير فراوانى در حوزه مطالعات كلامى، ادبى و تفسيرى داشته و مجموعه‌اى وسيع از مجادلات و مباحثات را گرد خود پديد آورده است. اين ديدگاه بر اين فرض استوار است كه ساختار بيانى قرآن با برخوردارى از ويژگى‌هاى مافوق بشرى، عجز بشر از هماوردى با آن را در پى داشته و بى‌پاسخ ماندن تحدّى قرآن كه در بيشتر موارد ناظر به همين ساختار بيانى است، بهترين دليل بر درستى اين مدّعا است، بنابراين اعجاز بيانى در واقع از وجوه تحدّى به شمار مى‌آيد كه نسبت به وجوه ديگر از شهرت و پشتوانه مطالعاتى بيشترى برخوردار است.[٢]

اعجاز قرآن در ميان آثار استاد فقيد آيت‌الله معرفت از جايگاه والايى برخوردار است. نيمى از كتاب ارجمند التمهيد فى علوم القرآن‌، يعنى سه جلد از شش جلد آن به بحث اعجاز قرآن اختصاص دارد. اين بخش از نظر گستردگى، جامعيت، عمق و استوارى، مجموعه كم‌نظير بلكه بى‌نظيرى را در ميان آثار مربوط به اعجاز قرآن شكل داده است كه شايان توجه و انديشه‌گرى بيشتر است. نگارش مجموعه‌اى با اين حجم و با تتبعى گسترده، حوصله‌اى طاقت‌فرسا مى‌طلبد كه جز با عشق و علاقه خدمت به قرآن و توفيق الهى براى كسى ميسر نمى‌شود. افزون بر اين، استاد در جلد دوم از دو مجلد تلخيص التمهيد اين مباحث را خلاصه كردند. در كتاب‌ علوم قرآنى‌ نيز با قلم فارسى و

[١] . كتابشناسى اعجاز قرآن، محمدعلى رضايى كرمانى و كتابشناسى جهانى قرآن كريم، ج ١، صص ٢٢٥- ١٥٥.

[٢] . مركز فرهنگ و معارف قرآن، دايره‌المعارف قرآن كريم، ج ٣، ص ٥٦٤.