معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٢٦ - مصحف امام على(ع)
چنان كه از پارهاى از روايات بهدست مىآيد، قرائت مصحف امام على (ع) حدّاقل در برخى از موارد با مصحف موجود اختلاف دارد. البته بىترديد اين اختلاف قرائت، چنان نيست كه در معناى آيات قرآن تغيير مهمى به وجود آورد؛ به گونهاى كه حقى را باطل و باطلى را حق كند؛ لذا آن حضرت به طلحه فرمود كه اگر همين مصحف رايج را قرائت كنيد، هدايت مىيابيد.[١] نيز خطاب به جمعى از صحابه از جمله زيد بن ارقم، ابى بن كعب، عبدالله بنمسعود و زيد بنثابت فرمودند: قرآن را به گونهاى كه در ميان مردم قرائت مىشود، قرائت كنيد.[٢]
از جمله مواردى كه آوردهاند، قرائت امام على (ع) در آن با قرائت رايج اختلاف داشته است، قرائت وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ[٣] است. امام حسن (ع) و قيس بنسعد (ت ٥٩ ق) آوردهاند:
كسى نزد على (ع) آيه قرآن را چنين قرائت كرد: وطَلْحٍ مَنْضُود. على (ع) فرمود: طلح[٤] چيست؟ آن وطَلْعٍ مَنْضُود است؛ سپس اين آيه را [بهعنوان شاهد] قرائت كرد: طَلْعُها هَضيم.[٥] ما گفتيم: آيا آن را تغيير دهيم؟ فرمود:
[١] . همان، ص ٢١٢
[٢] . محمد بن جرير طبرى، جامع البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٢٦
[٣] . واقعه، آيه ٢٩.
[٤] . در تفسير ثعالبى چنين آمده است: ما للطلح تعالي و الجنة؛ درخت خاردار را با بهشت چكار؟ بهشت بالاتر از اين چيزها است) عبدالرحمن بنمحمد ثعالبى، فسير الثعالبى المسمّى بالجواهر الحسان فى تفسير القرآن، ج ٥، ص ٣٦٤).
شايان ذكراست كه طلح درخت خاردار بزرگىاست كه تيغهاى بزرگ و خميدهاى دارد و شتر آن را بسيار مىخورد( ر. ك: خليل فراهيدى، كتاب العين، ج ١، ص ٢٦٩ و ج ٣، ص ١٦٩). طبرى درباره معناى طلح گويد:« طلح نزد عرب درختى بزرگ و پر تيغ است؛ اما اهل تفسير از ميان صحابه و تابعان مىگويند كه آن درخت موز است) محمد بن جرير طبرى، جامع البيان فى تفسير القرآن، ذيل آيه؛( اما درباره معناى طلع كه در قرائت على( ع) آمده است، آوردهاند كه آن اولين مرحله از ميوه خرما، پيش از آنكه بشكافد و آن تا در غلاف خودش است، منضود( متراكم و بر روى هم) است؛ اما وقتى از غلافش بيرون بيايد، منضود نيست) ر. ك: فضل بن حسن طبرسى، تفسير مجمع البيان، ج ٩، ص ٢٣٧ و محمد بناحمد قرطبى، الجامع الاحكام القرآن، ج ١٧، ص ٧).
[٥] . فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ وَ زُرُوعٍ وَ نَخْلٍ طَلْعُها هَضِيمٌ( شعرا، آيات ١٤٨- ١٤٧)