داشتند، بلكه اين احتمال را تقويت مى‌كند كه اساساً پيامبر (ص) به لحاظ استمرار نزول قرآن در زمان حيات خود امكان آن را نيافته بود كه به تأليف مصحف اقبال كند؛ از همين رو، طى وصيتى آن را به امام‌ على‌ (ع) محول كرد. منتها وقتى دستگاه خلاف از پذيرش مصحف امام‌ على‌ (ع) سر باز زد، صحابه نيز مصاحفى را كه به اجتهاد خود براى خويش تأليف كرده بودند، اساس قرائات خود قرار دادند و بعد ترتيب آن مصاحف، الگوى مصحف كنونى شد. گفتنى است كه ترتيب كلى سوره‌هاى مصاحف‌ ابى بن كعب‌ و ابن مسعود نيز مانند مصحف كنونى از بلند به كوتاه مرتب شده بود؛ اما ترتيب جزئى آن‌ها حتى در چهار سوره بر يكديگر منطبق نيستند.[١] اين خود دليلى ديگرى است بر اينكه چنين ترتيبى به توقيف و بيان پيامبر (ص) متكى نبوده است؛ وگرنه معنا نداشت كه ترتيب جزئى سوره‌ها در مصاحف آنان با هم اختلاف داشته باشد.

از پاره‌اى از قرائن نظير پراكندگى سوره‌هاى مدنى در ميان سوره‌هاى مكى و مرتب شدن سوره‌ها از بلند به كوتاه و نزول قريب به اتفاق سوره‌هاى كوتاه در مكه و آسانى حفظ كردن آن‌ها چنان به ذهن مى‌رسد كه صحابه در مرتب‌سازى سوره‌ها در مصاحف خود از جمله مصحف كنونى، تناسب معنايى و موضوعى سوره‌ها را مورد نظر نداشتند و بيش‌تر مى‌خواستند مصحفى براى خود داشته باشند. منتها نظر به اينكه سوره‌هاى كوتاه مكى بودند و پيش‌تر نازل شده بود و معمولًا آن‌ها را از حفظ داشتند، ابتدا كتابت آن‌ها را چندان ضرورى نمى‌يافتند؛ از اين رو نخست به كتابت سوره‌هاى بلند روى آوردند و بعد براى اينكه مجموعه كاملى از سوره‌هاى قرآن داشته باشند، سوره‌هاى كوتاه را نيز به پايان مصحف خود افزودند و از رهگذر آن سوره‌ها، در مصاحف آنان تقريباً از بلند به كوتاه مرتب شد. بنابراين ترتيب مصحف كنونى نتيجه تلاش طبيعى صحابه براى حفظ قرآن بوده است، بدون آنكه به محتواى سوره‌ها توجه داشته‌

[١] . رك: ابن نديم، الفهرست، صص ٤٠- ٣٩؛ عبدالرحمن سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٣٩.