معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥١٩ - مصحف امام على(ع)
سورهها از بلند به كوتاه مرتب شده است؛[١] اما بىترديد اين روايت ساختگى و نامعتبر است؛ زيرا چنان كه به روشنى از ترتيب سورههاى اين روايت بر مىآيد، سازنده اين ترتيب سور، فهرست سور مصحف عثمانى را پيش روى خود نهاده و كوشيده است كه سورههاى قرآن را به هفت گروه مساوى تقسيم كند. او با نهادن يكى از سورههاى «سَبْع طُوَل» در آغاز هر گروه، چند بار فهرست را مرور كرده و يك يا چند سوره را از آن فهرست برداشته و در گروههاى هفتگانه چيده است. مؤيد آن اينكه شمارههاى عثمانى سورههاى هر گروه از كم به بيش است؛ از اين رو با استناد به آن نمىتوان رواياتى را كه مصحف امام على (ع) را موافق نزول مىشمرد، كنار نهاد. آيتالله معرفت نيز روايت يعقوبى را رد كرده و نوشته است: اين توصيفى كه يعقوبى درباره ترتيب مصحف امام على (ع) آورده، به كلى با توصيف اجماع ارباب سير و تاريخ مخالف است.[٢]
چنان كه پيشتر آمد، در موزهها از ديرباز مصاحفى منسوب به امام على (ع) نگهدارى مىشود كه ترتيب آنها همانند مصاحف موجود است؛ اما همان طور كه اهل تحقيق و فهرستنويسان نسخخطى گفتهاند، بعيد است كه اين مصاحف در واقع به آن امام تعلق داشته باشد؛ زيرا در رسمالخط آنها نقطههاى اعرابى و تزئيناتى مربوط به قرن سوم و چهارم به چشم مىخورد كه نشان مىدهد كسانى در آن قرنها نسخههايى را از روى مصحف عثمانى استنساخ كردهاند و آنها را به دلايلى به آن حضرت نسبت دادهاند يا استنساخ كنندگان آنها اشخاصى به نام على بن ابىطالب بودهاند؛[٣] لذا با استناد به آنها نمىتوان ادعا كرد كه ترتيب مصحف آن حضرت به ترتيب نزول نبوده است.
١٠. مقايسه ترتيب مصحف امام على (ع) با مصحف كنونى: از ظاهر
[١] . احمد بن واضح يعقوبى، تاريخ يعقوبى، ج ٢، صص ١٣٦- ١٣٥؛ محمد بنعبدالكريم شهرستانى، مفاتيحالاسرار، صص ١٣٩- ١٣٤.
[٢] . رك: محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٩٤.
[٣] . ر. ك: سيدمحمدباقر حجتى، تاريخ قرآن، صص ٤١٣- ٤١١؛ محمود راميار، تاريخ قرآن، ص ٣٥٧ به بعد؛ سيد محمدعلى ايازى، مصحف امام على( ع)، ص ١٨٧ به بعد.