معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥١٤ - مصحف امام على(ع)

ترتيب نزول نوشتند؟ عكرمه‌ پاسخ داد: اگر جن و انس گرد آيند، نمى‌توانند كه مصحف را اين‌گونه بنويسند.[١]

آيت‌الله معرفت در كتاب تاريخ قرآنش نيز اين عبارت را اين گونه ترجمه كرده است:

اگر جن و انس گرد آيند و بخواهند مانند على‌ (ع) قرآن را گرد آورند، نخواهند توانست.[٢]

بر اين اساس، بايد گفت: عكرمه‌ در پاسخ خود خواسته است علاوه بر انكار موافق نزول بودن مصحف عثمانى، عظمت كار امام‌ على‌ (ع) را در مصحفش يادآور شود.

ابن سيرين‌ اگرچه خبر خود را به امام‌ على‌ (ع) اسناد نداده است، اما بعيد است كه آن را از پيش خود نيز جعل كرده باشد؛ چون او از جعل آن سودى نمى‌برد و قرينه‌اى نيز بر جعلى بودن خبر او نيست؛ بنابراين بايد او سخن خود را از كسى نقل كرده باشد؛ اما اينكه چرا نام او را ياد نكرده است، در خور بررسى است. در روايتى ملاحظه مى‌شود كه‌ ابن سيرين‌ از عكرمه‌ و او از امام‌ على‌ (ع) نقل كرده است كه فرمود: من با خود گفتم كه عبا بر دوش نگيرم، مگر براى نماز تا اينكه قرآن را جمع كنم. چنان كه از اين روايت دانسته مى‌شود، ابن سيرين‌ مطالب خود را از عكرمه‌ و او از امام‌ على‌ (ع) نقل كرده است.[٣] شايد علت آنكه‌ ابن سيرين‌ در روايات ديگرش در زمينه مصحف امام‌ على‌ (ع) سند خود را به دست نداده است، شهرت خبر باشد و لذا ذكر آن لازم ديده نشده است. به علاوه اساساً توقع اسناد از صحابه و تابعان بى‌جا به نظر مى‌رسد؛ چون رسم اسناد در ميان آنان رواج نداشته است و آن از اوايل قرن دوم ترويج شد.[٤] بنابراين درست است كه‌ ابن سيرين‌ نه از معصوم (ع) نقل كرده است و نه خود مصحف امام‌ على‌ (ع) را ديده است؛ اما سخن او توّهم صرف هم نيست.

[١] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٨٩.

[٢] . محمدهادى معرفت، تاريخ قرآن، ص ٨٥.

[٣] . رك: عبدالرحمن سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٥٨

[٤] . عبد الرحمن ابن ابى حاتم رازى، الجرح و التعديل، ج ٨، ص ٧٤.