ثانياً، تلقى دانشمندان اسلامى مانند احمد بن‌فارس‌ (٣٩٥- ٣٢٩ ق) و ابن حجر (ت ٨٥٢ ق) و سيوطى‌ (٩١١- ٨٤٩ ق) و ابن جزى كلبى‌ (٧٤١- ٦٩٣ ق) از سخن‌ ابن سيرين‌ ترتيب نزول بوده است.[١]

تنزيل قرآن چه در لغت‌[٢] و چه در آيات و احاديث، عبارت از الفاظى است كه از سوى خداى تعالى بر پيامبر اسلام (ص) نزول يافته است.[٣] در آيات مانند:

تَنْزِيلُ الْكِتابِ‌[٤]

و در روايات مثل:

تنزيل يتلي و يقرأ[٥]

وما شرع الله في التنزيل و سنها النبي (ص) في التأويل‌[٦]

وَ إِنْ كَانَتْ مَوْجُودَةً فِي التَّنْزِيلِ وَ مَأْثُورَةً فِي السُّنَّةِ الْجَامِعَةِ.[٧]

بنابراين، تنزيل چيزى جز همان الفاظ قرآن نيست و اگر در پاره‌اى از موارد ملاحظه مى‌شود، به مدلول آيات ناظر است، بدان جهت است كه لفظ از معنا قابل تفكيك نيست و به نحو التزامى بر معنا نيز دلالت دارد.

[١] . عبدالرحمن سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، صص ١٣٦- ١٣٥ و ١٩٥؛ محمد عبدالعظيم زرقانى، مناهل العرفان، ج ١، صص ٣٥٤- ٣٥٣؛ بدرالدين زركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٣٢٧؛ احمد بن‌محمد ابن‌حجر عسقلانى، فتح البارى فى شرح صحيح البخارى، ج ٩، صص ٣٤ و ٤٢؛ محمد بن احمد ابن جزى كلبى، التسهيل لعلوم التنزيل، ج ١، ص ٦؛ على كورانى، تدوين القرآن، ص ٣٤٣؛ سيد ابوالفضل مير محمدى زرندى، بحوث فى تاريخ القرآن و علومه، ص ١٤٠؛ محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٩٠.

[٢] . ر. ك: محمدبن‌مكرمه ابن منظور، لسان العرب، ذيل واژه نزل.

[٣] . رك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن؛ ميرزا محمد مشهدى، تفسير كنز الدقائق؛ يعسوب الدين رستگار جويبارى، تفسير البصائر؛ سيدعلى‌اكبر قرشى، تفسير احسن الحديث، ذيل آيه ٢، سوره سجده و آيه ١، سوره زمر.

[٤] . زمر، آيه ٢.

[٥] .( الفاضى كه تلاوت و قرائت مى‌شود.) محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ١٨، ص ٢٥٧، ح ٨.

[٦] .( آنچه كه خدا در قرآن تشريع كرده و پيامبر( ص) در تفسير قرآن بيان كرده است.) محمد على ابن‌شهر آشوب مازندرانى، مناقب آل أبى طالب، ج ٢، ص ٢٠٥.

[٧] .( اگرچه در قرآن وجود داشته باشد و در سنت اجماعى نقل شده باشد.) محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٥، ص ٣٦٣.