٥. صحيفه معلقه و صحيفه جامعه: شايان ذكر است كه‌ ابراهيم بن يزيد تيمى كوفى‌ (٩٢- ٥٠ ق) از پدرش، حارث بن‌سُوَيد (ت بعد ٧٠ ق) و ابوالطفيل‌ (١١٠- ٣ ق) و مسلم بن‌عبدالله ابوحسان بصرى‌ (ت ١٣٠ ق) و وَهْب بن‌عبدالله ابوجُحَيفه‌ (ت ٧٤ ق) و طارق بن‌شهاب بجلى كوفى‌ (ت ٨٢ ق) از على‌ (ع) چنين آورده‌اند كه فرمود:

ما از پيامبر (ص) جز قرآن و آنچه را كه در اين صحيفه است، ننوشتيم.

مقصود از اين صحيفه به صحيفه‌اى اشاره است كه به غلاف شمشير على‌ (ع) آويخته بود.[١] ظاهر اين روايت با روايت متواتر صحيفه جامعه تعارض دارد. در روايت صحيفه جامعه آمده است كه‌ على‌ (ع) صحيفه‌اى جامع آنچه بشر تا روز رستاخيز به آن نياز دارد، از احاديث نبوى نوشت و آن هفتاد ذراع طول داشت؛[٢] حال آنكه اين روايت از صحيفه‌اى كوچك كه به غلاف شمشير على‌ (ع) آويزان بوده، سخن گفته است. بى‌ترديد اين روايت را بايد به گونه‌اى معنا كرد كه با روايت متواتر صحيفه جامعه در تعارض نباشد، وگرنه بايد در صحت آن ترديد كرد. تعارض اين دو روايت را به دو صورت مى‌توان برطرف كرد: صورت اول آنكه مراد آن حضرت از قرآن در اين روايت، صرف تنزيل قرآن نبوده و بنابراين مقصود او از «قرآن» همان صحيفه جامعه بوده باشد كه هم شامل تنزيل قرآن و هم شامل تأويل آن مى‌شده و آن صحيفه معلقه نيز چيزى افزون بر صحيفه جامعه بوده باشد. صورت دوم آنكه مراد او از «قرآن» در اين روايت صرف تنزيل بوده و آن صحيفه‌اى كه به غلاف شمشير آن حضرت آويزان بوده، همان صحيفه جامعه بوده است. البته اين احتمال ضعيف است و آنچه اين احتمال را تضعيف مى‌كند، اين است كه صحيفه جامعه نبايد اين قدر كوچك بوده باشد كه بتوان آن را به غلاف شمشير آويزان كرد؛ مگر اين گفته شود، آنچه به غلاف شمشير آن حضرت آويزان شده بود، بخشى از صحيفه جامعه بوده است؛ نه همه آن. اگر هم بخواهيم درباره اين روايت نظرى‌

[١] . محمد بن‌اسماعيل بخارى، الصحيح، كتاب الجزيه، باب ١٧؛ احمد ابن جنبل، المسند، ج ١، ص ١٢٦.

[٢] . محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، صص ١٦٨- ١٤٢؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٢٦، صص ٦٦- ١٨.