معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٩٥ - مصحف امام على(ع)

ميراث شخصى ائمه (ع) افزوده و از دسترس مردم خارج شد؛ ولى هنگامى كه امام زمان (ع) قيام فرمايد، آن را به ميان مردم مى‌آورد و عرضه مى‌كند و آن را به جاى مصحف موجود رسميت مى‌بخشد.

برخى از مؤيدات اين احتمال اين است كه: اولًا، ظاهر روايات نشان مى‌دهد، منبع اين دو مصحف از يكديگر متمايز بوده است: مصحفى را كه امام‌ على‌ (ع) در زمان حيات رسول خدا (ص) نوشتند، به املاى رسول خدا (ص) بوده است؛[١] اما مصحفى را كه آن حضرت پس از وفات پيامبر (ص) نوشتند، از روى قرآن‌نوشته‌هايى بود كه در خانه پيامبر (ص) نگه‌دارى مى‌شد.[٢] ثانياً، ظاهر اين روايات آشكار مى‌سازد، غرض از نگارش اين دو مصحف متفاوت بوده است: مصحف زمان رسول خدا (ص) براى اوصياى آن حضرت نوشته شد؛[٣] اما مصحف پس از وفات رسول خدا (ص) براى عرضه به مردم به نگارش در آمد.[٤]

احتمال دوم، در زمينه اين روايات اين است كه حضرت‌ على‌ (ع) تنها به گردآورى يك مصحف اهتمام ورزيد؛ منتها آن را نظير مصحف عثمانى در دو مرحله (كتابت صحف و تهيه مصحف) فراهم آورد. در مرحله اول، امام‌ على‌ (ع) در زمان حيات پيامبر اكرم (ص) همواره در ساعاتى از شبانه روز با آن حضرت به سر مى‌برد و به فرمان و املاى او، تنزيل و تأويل قرآن را مى‌نگاشت. به اين ترتيب، كار حضرت‌ على‌ (ع) در اين زمان با كارى كه در مرحله نخست مصحف عثمانى يعنى در زمان‌ ابوبكر و عمر انجام گرفت و از

[١] . سليم بن‌قيس هلالى، كتاب سليم بن‌قيس، ص ٢١١.

[٢] . همان، صص ٦٤- ٦٣؛ محمد بن‌حسن صفار، بصار الدرجات، صص ١٩٨؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٤٠، ص ١٣٩ و ج ٨٩، ص ٩٩؛ محمد بن يعقوب كلينى، اصول كافى، ج ١، صص ٨٣- ٨٢؛ احمد بن‌على طبرسى، الاحتجاج، ص ١٤١؛ محمد بن‌حسن حر عاملى، وسايل الشيعه، ج ١٨، ص ٥٣.

[٣] . محمدبن‌على صدوق، الامالى، ص ٤٠١؛ محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص ١٦٨.

[٤] . على بن‌حسين مسعودى، اثبات الوصيه للامام على بن‌أبى طالب( ع)، ص ١٢١؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٢٨، ص ٣٠٨.