معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٣ - اهل سنت در برابر روايات«سبعة أحرف»

مى‌توان نص قرآن كريم را به دلخواه به مشابهِ آن تبديل كرد و مى‌توان به جاى سميعاً عليماً، عزيزاً حكيماً گفت و هر دو قرآن است، زيرا قرآن به هفت حرف نازل شده است و هر يك از آن‌ها كافى و شافى است.

از يك سو التزام به صحت چنين مطلبى و دادن اجازه چنين كارى به ديگران مستلزم هرج و مرج و اختلاف بسيار و سرانجامِ آن تحريف و ضايع شدن قرآن است؛ از سوى ديگر روايات مزبور در نظر علماى اهل سنت متواتر تلقى شده و كسى جرأت ردّ آن را به خود نداده است. بدان سبب كه هر يك از قبول يا ردّ اين روايات براى آنان دشوار بوده، عالم بزرگ و بلندآوازه اهل سنت، جلال‌الدين سيوطى‌ در اين خصوص مى‌نويسد:

به نظر من اين (حديثِ احرف سبعه)، از احاديث متشابهى است كه تأويلش روشن نيست و آنچه از آن معلوم است، وجوه قرائات متعدد است.[١]

بسيارى براى رفع اشكال ياد شده در اين موضوع به تكاپو افتاده، توجيهات بى‌پايه‌اى ارائه داده‌اند. از جمله مسائلى كه در اين باب بدان پرداخته‌اند، اين است كه آيا تمامى حروف هفت‌گانه‌اى كه قرآن طبق آن نازل شد، پس از يكسان شدن مصاحف باقى ماند يا تنها يكى از آن‌ها بر جاى مانده است؟ ابوشامة مقدسى‌ در اين خصوص مى‌نويسد:

پس از يكسان شدن مصاحف توسط عثمان‌، از حروف هفت‌گانه‌اى كه قرائت قرآن با آن مباح بود، آن مقدارى كه با مصحف‌ عثمان‌ مخالف نبود باقى ماند.[٢]

ابن عبدالبر به نقل از علماى اهل سنت مى‌گويد:

از حروف هفت‌گانه‌اى كه قرآن طبق آن نازل شد به جز يك حرف در دست مردم نيست و آن شكل كلمات و عبارات در مصحف‌ عثمان‌ است همراه با آنچه از اختلافِ حركات و نقطه‌ها حاصل مى‌شود و موافق با رسم‌الخط مصحف مزبور است.[٣]

از طحاوى‌ نقل شده كه جواز قرائت با حروف هفت‌گانه، بدان سبب بود كه‌

[١] . جلال‌الدين سيوطى، الديباج على صحيح مسلم، ج ٢، ص ٤٠٨.

[٢] . ابوشامه مقدسى، المرشد الوجيز، ص ٨٩.

[٣] . همان، صص ١١٥- ١١٤.