معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١٨ - احاديث«سبعة أحرف» در روايات اهلالبيت

أتاني آت من اللَّه عزّ و جلّ فقال: إنّ اللَّه يأمرك أن تقرأ القرآن علي حرف واحد، فقلت يا ربّ وسع علي أمتي، ... فقال: إنّ اللَّه عزّ و جلّ يأمرك أن تقرأ القرآن علي سبعة أحرف.[١]

رسول خدا (ص) فرمود: فرشته‌اى از سوى خداى عزوجل آمد و گفت: خداوند مى‌فرمايد: قرآن را به يك حرف بخوان. گفتم: پروردگارا بر امتم گشايشى فرما! ... آنگاه گفت: خداوند تو را دستور مى‌دهد تا قرآن را بر هفت حرف بخوانى.

در سند اين حديث‌ احمد بن هلال‌ واقع شده كه درباره‌اش از امام‌ عسكرى‌ (ع) ذمّ فراوان رسيده و در فهرست‌ شيخ طوسى‌ آمده كه او غلو كننده مى‌باشد و در دينش متهم است.[٢]

استاد معرفت رحمةالله عليه درباره مفاد آن مى‌نويسد:

«احرف» در اين حديث به معناى لهجه‌هاى مختلف عرب است، چنانكه در احاديث اهل سنت نيز به همين مضمون آمده است.[٣]

٣. عن زرارة عن أبي‌جعفر (ع):" قال تفسير القرآن علي سبعة أحرف منه ما كان و منه ما لم‌يكن بعدُ، ذلك تعرفه الائمّة.[٤]

زراره‌ از امام‌ باقر (ع) روايت مى‌كند كه فرمود: تفسير قرآن بر هفت وجه است، برخى از آن تحقق يافته و برخى هنوز رخ نداده است و امامان آن را مى‌دانند.

اين حديث ظهور در بطون قرآن و وجوه معنايى دارد نه وجوه لفظى؛ لذا ربطى به مسأله قرائات ندارد، به‌ويژه كه در برخى نقل‌ها به‌جاى «سبعة أحرف»، «سبعة اوجه» آمده است.[٥] افزون بر اين، در زنجيره سند اين روايت بين‌ ابن ابى‌عمير و غير او ترديد وجود دارد.[٦]

[١] . محمد بن على بن حسين قمى( شيخ صدوق)، الخصال،( باب سبعه) ص ٣٥٨، حديث ٤٤.

[٢] . ابن داود حلّى، رجال ابن داود، ص ٢٠٣؛ محمد بن على اردبيلى، جامع الرواه، ج ١، ص ٧٤.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم‌القرآن، ج ٢، ص ٨٦؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٠٢.

[٤] . محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص ٢١٦.

[٥] . ر. ك: همان، پانوشتِ مصحح؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٩، ص ٩٨.

[٦] . ر. ك: همان.