معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٩٢ - فصل دوم ديدگاه استاد معرفت(ره) درباره حقيقت قرآن

دست و چشم مردم باشد. پس اين كلام علامه كه فرمود: تأويل از قبيل مفاهيم نيست، بلكه از امور عينى متعالى است كه شبكات الفاظ را بدان راهى نيست، براى ما مفهوم روشنى ندارد.

ثالثاً تفاوت ميان انزال و تنزيل امرى است كه‌ راغب اصفهانى‌ آن را ابداع كرده و شاهدى ندارد، افزون بر اين‌كه در قرآن كلمه انزال درباره امور تدريجى هم به كار رفته است:

أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ؛[١]

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ‌[٢]

كتابى كه داراى محكم و متشابه است، همين كتابى است كه تدريجاً نازل شده است؛

أَ فَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَماً وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتابَ مُفَصَّلًا،[٣]

كتاب مفصل ناظر به همين قرآنى است كه نجوماً نازل شده است.

همچنين تعبير «نزّل» درباره نزول دفعى نيز آمده است:

لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً،[٤]

نيز هر دو تعبير در شأن امر واحد در يك آيه جمع شده است:

وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ‌[٥].[٦]

كوتاه سخن اين‌كه هر آنچه درباره نزول دفعى و تدريجى و لحاظ دو وجود براى قرآن گفته شده است، تكلّف در تأويل و تمحّل در قول بدون دليل است و به بحث نيازى ندارد.

[١] . بقره، آيه ٢٢.

[٢] . آل عمران، آيه ٧.

[٣] . انعام، آيه ١١٤.

[٤] . فرقان، آيه ٣٢.

[٥] . نحل، آيه ٤٤.

[٦] . مرحوم علامه( ره) از غالب اين آيات پاسخ داده است، يا به گونه‌اى تبيين كرده كه اين اشكال پيش نمى‌آيد. ر. ك: سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، صص ٢١- ٢٠ و ج ١٢، صص ٢٦١- ٢٥٩ و ج ١٥، صص ٢١٠- ٢٠٩.