معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٩ - ترتيب نزول آيات

خود را به‌طور علنى آشكار نمود و دعوت خود را با بيان شريعت قرين ساخت. بنابراين اسلوب و شيوه بيان و نحوه دعوت در دو حالت ياد شده با هم تفاوت مى‌كند و نبايد انتظار داشت آن چه را كه در آخر گفته مى‌شود، در آغاز اعلام كرد.[١]

اين از ويژگى‌هاى استدلال استاد است كه بر همه مباحثش سايه انداخته است. ايشان نه تنها از مواجه با شبهه نمى‌هراسد، بلكه شبهه را بر مى‌گرداند و با آن عليه القا كننده شبه استدلال مى‌كند. ايشان شبهات مطرح شده پيرامون آيات مكى و مدنى را نه تنها نشانه تأثيرپذيرى قرآن از محيط نمى‌داند، بلكه بر عكس آن را نشانه تأثيرگذارى و تحول آفرينى قرآن كريم و نشانه اوج بلاغت آن مى‌داند. قرآن با اسلوبى كاملًا تأثيرگذار در جامعه‌اى با اوضاع و احوال و فرهنگ خاص نازل مى‌شود و براى تأثيرگذارى بيشتر بر آن‌ها تا حدى با آن‌ها هم‌آهنگ است. هنگامى كه مرحله اول دعوت سپرى شد و جامعه يا دست‌كم بخشى از جامعه تحت تأثير قرآن كريم متحول شد، نيازهاى جديدى براى طى مسير هدايت پيدا مى‌كند. در اين شرايط جديد، قرآن كريم با اسلوبى جديد و هماهنگ با نيازهاى تازه، دعوت خود را ادامه مى‌دهد. اين تغيير اسلوب براى كتاب مقدس دينى كه در جامعه تأثيرگذار و تحول‌آفرين است، نه تنها امرى كاملًا طبيعى، بلكه براى دينى كه مى‌خواهد همه نيازهاى بشر را پاسخ گويد، امرى لازم است.

ترتيب نزول آيات‌

يكى از مسائل بحث مكى و مدنى، تعداد سوره‌هاى مكى و مدنى و مسأله ترتيب نزول آن‌ها است. درباره اينكه سوره‌ها به چه ترتيبى نازل شدند، و چه تعداد سوره مكى و چه تعداد مدنى است، دانشمندان مسلمان و غير مسلمان با سه روش به تعيين آن پرداخته‌اند:

١. روش اول، اتكا به روايات ترتيب نزول است كه تعداد آن‌ها به حدود ١٤ روايت منقول از صحابه و تابعان مى‌رسد. اين روايت‌ها با درصد كمى‌

[١] . براى تفصيل بحث ر. ك: علوم قرآنى، صص ٨٨- ٨٤.