معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٧ - رابطه مكى و مدنى و متأثر بودن قرآن از محيط

منطقه حجاز بوده است. شهيد صدر مى‌نويسد:

شبهات پيرامون موضوع مكى و مدنى قرآن از يك مطلب اساسى نشأت مى‌گيرد و آن اين است كه تفاوت‌ها و امتيازاتى كه ميان دو قسم مكى و مدنى قرآن كريم ملاحظه مى‌شود از ديد بعضى خاورشناسان اين باور را پديد مى‌آورد كه قرآن تحت تأثير شرايط و محيطهاى مختلف اجتماعى و شخصى قرار گرفته است كه آثار خود را در ساختار قرآن و شيوه ارائه آن بر جاى نهاده است.[١]

شهيد صدر سپس به تفصيل به اين شبهه پاسخ داده است. در بخشى از پاسخ ايشان آمده است:

پيش از ردّ اين شبهه دو مسأله كه تأثير بسزايى در فهم بحث و بازشناسى نتايج آن خواهند داشت بايد ملاحظه شود.

١. در آغاز بايد فرق بگذاريم ميان اين نگرش كه قرآن را تحت تأثير شرايط محيط مى‌داند و نگرش ديگرى كه قرآن را مؤثر در اوضاع و احوال مجاور خود و ناظر بر آن‌ها در جهت متحول گردانيدن آن‌ها به نفع دعوت اسلام مى‌داند. نگرش اول در حقيقت بشرى بودن قرآن را منظور دارد، بر خلاف نگرش دوم كه اصلًا چنين فكر نمى‌كند، و ما نگرش دوم را مى‌پذيريم.

٢. تعريف و تفسير اصل وجود پديده‌اى به نام قرآن را بايد همواره منشأ و پايه همه اظهار نظرها و داورى‌ها نسبت به محتواى قرآن قرار دهيم. به همين دليل ما به خود اجازه نمى‌دهيم داورى و اظهار نظرى را در مقام تفسير مسأله‌اى پيرامون قرآن كريم بپذيريم، تنها به خاطر آنكه با خود آن مسأله همخوانى دارد. پيش از هر چيز بايد بنگريم كه اظهار نظر با تعريف و تفسيرى كه به درستى از اصل قرآن كريم داريم همخوانى داشته باشد.

شهيد صدر سپس به تفصيل بر اساس همين دو مبنا و به شيوه خاص خود به شبهه مذكور پاسخ داده است.[٢]

استاد معرفت نيز با بيان اين شبهه به شيوه‌اى متفاوت و مخصوص به خود

[١] . ر. ك: سيد محمد باقرحكيم، علوم القرآن، صص ٧٨- ٧٧

[٢] . همان، ص ٧٧- ٨٤.