معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥٠ - تعريف مكى و مدنى

پيش درآمد

يكى از مباحث مهم علوم قرآنى كه نقش قابل توجهى در تفسير آيات و استنباط احكام شرعى از قرآن كريم دارد، شناخت آيات و سور مكى و مدنى قرآن كريم است.

استاد آيت‌الله معرفت همچون ساير مباحث پر اهميت علوم قرآنى در كتاب مشهور التمهيد فى علوم القرآن‌ از مكى و مدنى نيز بحث كرده‌اند.

همچنين در كتاب‌ علوم قرآنى فارسى‌ كه در واقع خلاصه و برگردان فارسى كتاب شريف‌ التمهيد و احياناً همراه با اضافات و ديدگاه‌هاى جديدتر استاد است نيز اين بحث را آورده‌اند. اصول بحث مكى و مدنى در امور زير خلاصه مى‌شود:

١. معرفى آيات و سور مكى و مدنى و بازشناسى آن‌ها از يكديگر؛

٢. بررسى اهميت و فايده بحث مكى و مدنى و نقش اين آگاهى در تفسير؛

٣. بحث و بررسى راه‌هاى شناخت آيات و سور مكى از مدنى؛

٤. بحث و بررسى معيارهاى شناخت سور مكى و مدنى؛

٥. بحث و بررسى روايات ترتيب نزول؛

٦. بررسى آيات مدنى استثنا شده از سور مكى و بالعكس.

استاد آيت‌الله معرفت در بحث مكى و مدنى نيز همانند همه حوزه‌هاى علوم قرآنى كه به آن‌ها پرداخته و درباره آن‌ها بحث كرده‌اند، داراى ديدگاه‌هاى خاص خود و نوآورى‌هاى قابل توجهى هستند كه اين مفسر بزرگ را از وضعيت تقليد از مباحث پيشينيان خارج ساخته و از استاد، مجتهدى صاحب‌نظر ساخته و تأثير شگرفى بر محققان و قرآن‌پژوهان بعد از خود داشته است.

تعريف مكى و مدنى‌

دوران رسالت پيامبر گرامى اسلام پس از مبعوث شدن به پيامبرى حدود ٢٣ سال به طول انجاميد. اين دوران به دو دوره مكى و مدنى تقسيم مى‌شود.