معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٥ - مرحله دوم تنظيم سورهها و آيات بهصورت جداگانه

علامه‌ طبرسى‌ (ره) در ذيل آيه:

لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ* إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ‌[١]

مى‌فرمايد: وقتى قرآن بر پيامبر (ص) نازل مى‌شد، زبان مباركش حركت مى‌كرد و آن را مى‌خواند و به فرا گرفتن و حفظ كردن حرص مى‌ورزيد؛ از اين رو خداوند به او فرمود: اين حرص ضرورتى ندارد؛ چون ما حفظ قرآن را در سينه تو ضمانت كرده‌ايم.

سعى و تلاش براى حفظ آيات قرآن، فقط به آن حضرت محدود نگشت و او ديگران را نيز دعوت مى‌فرمود تا آن‌ها نيز قرآن را به خاطر بسپارند. نظارت بر حفظ چنان دقيق انجام مى‌گرفت كه اگركسى يك حرف يا كلمه را تغيير مى‌داد و يا كم و زياد مى‌كرد، مؤاخذه مى‌شد.

مرحله دوّم: تنظيم سوره‌ها و آيات به‌صورت جداگانه‌

هر سوره‌اى در يك صحيفه به‌طور جداگانه در پارچه‌ها و پوست‌ها تنظيم شده و آيات آن مشخص بوده است. هر گاه‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ نازل مى‌شد، اصحاب متوجه مى‌شدند كه سوره قبلى تمام و سوره‌اى ديگر آغاز شده است. علامه‌ طباطبايى‌ (ره) از ابن عباس‌ آورده است كه پيامبر (ص) با نزول «بسم الله» مى‌دانست كه سوره قبلى پايان يافته است.[٢] البته در اين مرحله همه سوره‌ها در يك صحيفه جمع‌آورى نشده بود و كلام‌ زيد بن ثابت‌ كه مى‌گويد پيامبر (ص) در حالى از دنيا رفت كه قرآن در يك جا جمع‌آورى نشده بود و همچنين كلام‌ خطّابى‌، كاملًا با اين مسأله سازگارى دارد.

آيات تحدّى هم مى‌تواند بر تنظيم جداگانه سوره‌ها و آيات شاهد باشد؛ زيرا اگر آيات و سوره‌ها در زمان پيامبر (ص) مشخّص نشده باشد، تحدّى به يك سوره يا بيشتر مفهومى نخواهد داشت.

[١] . قيامت، آيات ١٧- ١٦.

[٢] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٢، ص ١٢٧.