معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٤ - مرحله اول حفظ آيات الهى

مسأله به‌طور مسلم بعد از رحلت پيامبر (ص) بوده است.

با توجه به آنچه بيان شد، مى‌توان نتيجه گرفت كه هر كدام از اقوال به يك مرحله از مراحل تاريخى جمع قرآن اشاره دارد؛ كه قرآن به يك معنى (جمع‌آورى و نظم آيات سوره‌ها) در زمان پيامبر (ص) انجام شده بود، ولى سوره‌هاى آن به‌صورت امروزى، منظّم و مرتّب نشده بود بلكه تنظيم سوره‌ها در يك مصحف بعد از رحلت آن حضرت انجام گرفت.[١]

مراحل جمع‌آورى قرآن‌

از مطالعه در مجموع روايات و ادلّه و اقوال علما، مى‌توان براى نگارش قرآن مراحلى را در نظر گرفت كه به اين شرح است:

مرحله اوّل: حفظ آيات الهى‌

همزمان با نزول وحى، گروهى از صحابه مشغول حفظ آيات الهى شدند و آن را به خاطر سپردند. در تاريخ اين گروه به «حفاظ قرآن» و «جمّاع القرآن» معروف شدند. خود حضرت رسول اكرم (ص) نيز به حفظ قرآن كريم توجّه خاصّى داشتند و صحابه را به اين امر بسيار تشويق مى‌كردند. تعداد حافظان به حدى رسيد كه به نقل‌ قرطبى‌، هفتاد نفر از آن‌ها در جنگ يمامه به شهادت رسيدند.[٢]

مى‌توان اولين حافظ قرآن را شخص پيامبر (ص) به حساب آورد كه در رأس همه حافظان قرار دارد؛ زيرا آن حضرت در اين مورد بسيار جدّى و سخت كوش بودند و با الطاف الهى با يك مرتبه خواندن قرآن را حفظ مى‌شدند؛ حتّى گاهى جبرئيل (ع) سوره‌اى طولانى را بر پيامبر (ص) مى‌خواندند و آن حضرت با يك بار خواندن به گونه‌اى آن را حفظ مى‌كردند كه هرگز آن را فراموش نمى‌كردند.

[١] . محمد على رضايى، صحيفه مبين، سال چهارم، مقاله« معانى جمع قرآن» صص ٥٩- ٥٤.

[٢] . جلال‌الدين سيوطى، الاتقان فى علوم القرآن، ج ١، ص ١٢٢.