معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣٦ - ٢ عدم امكان جمع و تدوين قرآن در دوران حيات پيامبر(ص)

از طرف سوم، اتفاق جميع امت اسلامى بر آن است كه نظم كلمات و جمله‌بندى‌ها وحى سماوى بوده و بشر در آن دخالتى نداشته است.[١]

دوم: تأليف آيات در ضمن سوره‌ها، (چه سوره‌هاى كوچك و چه سوره‌هاى بزرگ)، و اين بخش نيز توسط خود پيامبر (ص) انجام گرفته است.

تأليف آيات در ضمن سوره‌ها به اين صورت بوده است كه هرگاه بسم الله ... نازل مى‌گشت مشخص مى‌شد كه سوره قبلى تمام و سوره جديدى آغاز شده است.

ابن عباس‌ مى‌گويد:

پيامبر (ص) با نزول‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ متوجه مى‌شد كه سوره قبلى تمام و سوره جديدى آغاز شده است‌[٢]

قال الصادق (ع) كان يعرف انقضاء سوره بنزول بسم الله الرحمن الرحيم إبتداء لأخري.[٣]

البته گاهى از اوقات آيه‌اى بر پيامبر (ص) نازل مى‌شد، ولى به دستور آن حضرت، آن آيه در بين سوره‌هاى قبلى كه تمام شده بود قرار مى‌گرفت و اين يك مسأله استثنايى بوده است؛ مانند آيه ٢٨١ بقره كه گفته شده آخرين آيه‌اى است كه بر آن حضرت نازل شد، ولى در سوره بقره بين آيات ربا و دَين قرار داده شده است.

ابن عباس‌ نيز نقل كرده است، رسول خدا (ص) گاهى دستور مى‌داد آيه‌اى را كه نازل شده در ضمن سوره‌اى كه چنين مشخصاتى دارد قرار دهند.[٤]

سوم: ترتيب سوره‌ها در كنار يكديگر به‌صورت كنونى و مابين دو جلد، كه اين بخش بعد از رحلت پيامبر (ص) بوده است. زيرا در زمان آن حضرت قرآن بر روى چوب‌ها، استخوان‌ها و .... نوشته شده بود. و اول كسى كه بعد از پيامبر (ص) اقدام به جمع‌آورى قرآن بر اساس ترتيب نزول كرد على‌ (ع) بود.

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١ صص ٢٧٤- ٢٧٣.

[٢] . احمد بن واضح يعقوبى، تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ٢٧.

[٣] . ابونصر محمد بن مسعود، تفسير عياشى، ج ١، ص ١٩ ح ٥.

[٤] . احمد بن واضح يعقوبى، تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ٣٦.