معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٣ - نتيجه

اين‌كه عادت استاد بر اين بود هر مسأله را كه ثابت نمى‌دانستند، از اظهار نظر پيرامون آن خوددارى مى‌كردند. به ياد دارم وقتى به مناسبتى مباحث‌ اعجاز التمهيد (جلد پنجم) را مطالعه مى‌كردم. مشاهده كردم ايشان درباره توريه بحث نكرده‌اند. به ايشان عرض كردم كه چرا از توريه كه يكى از صنايع بديعى مشهور است بحث نكرده‌ايد؟ فرمودند شاهدى بر آن نيافتم. اين در حالى است كه اهل بلاغت از توريه به‌عنوان اولين صنعت بديعى ياد كرده، شواهد فراوانى از قرآن و شعر عرب براى آن ذكر كرده‌اند.[١]

نتيجه‌

از مطالعه مباحث و ديدگاه‌هاى استاد علامه معرفت در حوزه اسباب نزول به‌طور كلى چهار نكته به‌دست آمد:

١. استاد با نگاهى ژرف و گسترده به همه مباحثى كه دانشمندان گذشته و حال درباره اسباب نزول عرضه كرده‌اند، برخى ديدگاه‌هاى مشهور را پذيرفته و آن را تأييد كرده‌اند، مانند اهميت و نقش اسباب نزول در تفسير به‌صورت فى الجمله و در مورد برخى آيات.

٢. برخى مباحث اسباب نزول از نظر استاد بى‌اهميت و كم فايده و يا ثابت نشده بوده است، و لذا استاد از طرح آن مباحث اجتناب كرده‌اند، نظير مسأله تكرار نزول، و تعابيرى كه صريح در سبب نزولند و ...

٣. در بخشى از مسائل نيز استاد ديدگاهى نو و متفاوت داشتند از قبيل، تفاوت سبب نزول با شأن نزول، رابطه اسباب نزول با تنزيل و تأويل و ظهر و بطن قرآن، عدم لزوم حضور ناقل هنگام وقوع سبب نزول و نزول آيه، و ... با توجه به اين نكته كه تلاش استاد همواره بر اين بوده است كه آنچه را كه خود كشف مى‌كردند، از زبان ديگران- عمدتاً گذشتگان- بيان مى‌داشتند، و تقريباً به ياد نداريم كه در هيچ موردى نوشته باشند كه ديدگاهى را به خودشان‌

[١] . ر. ك: المطول فى المعانى و البيان و البديع، اول بحث بديع؛ جواهر البلاغه، همان‌جا؛ بديع القرآن، ابن ابى الاصبع مصرى، ذيل عنوان توريه.