معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣١٣ - ملاكهاى صحت و مقبوليت روايات اسباب نزول

آن به خدا پناه برد.[١]

با اين همه، استاد معتقد نيست كه به دليل وجود روايات ضعيف در اين منابع، هيچ يك از روايات آن‌ها قابل اعتماد نمى‌باشد، بلكه به عكس، معتقد است در همين منابع، روايات صحيح و قابل اعتماد نيز درباره اسباب نزول وجود دارد كه مفسر بايد با تلاش خود آن‌ها را به‌دست آورد و تلاش كند آن‌ها را درست بفهمد. در اين باره مى‌نويسد:

منابعى كه امروزه در دست داريم و براى اسباب نزول مورد استفاده قرار مى‌گيرد تا حدودى قابل اطمينانند، مانند جامع‌البيان طبرى‌، الدر المنثور سيوطى‌، مجمع‌البيان طبرسى‌، تبيان شيخ طوسى‌، و علاوه بر آن‌ها كتاب‌هايى نيز به‌طور خاص درباره اسباب نزول نگاشته شده است مانند اسباب النزول واحدى‌ و لباب النقول سيوطى‌. البته در اين نوشته‌ها، صحيح و سقيم در هم آميخته و بايستى با كمال دقت در آن‌ها نگريست.[٢]

ملاك‌هاى صحت و مقبوليت روايات اسباب نزول‌

وجود روايات ضعيف و مجهول و مخالف عقل و شرع در لابه‌لاى روايات اسباب نزول حتى در منابع صحيح روايى، ضرورت بررسى اين روايات و تدوين ملاك‌ها و معيارهايى براى تشخيص روايات صحيح از سقيم را دو چندان مى‌سازد. مفسران و عمدتاً اصوليان و فقها از گذشته در اين باره معيارهايى معرفى كرده‌اند، عمده‌ترين معيارها در منابع فريقين به‌ويژه در منابع اهل سنت، صحت سند است. برخى مفسران شيعه تواتر در نقل يا استفاضه روايت را شرط مى‌دانند. سيوطى‌ ملاك‌ها و معيارهاى زير را جهت اعتبار روايت سبب نزول لازم مى‌شمرد:

١. سند روايت صحيح باشد و به صحابى برسد.

٢. روايت صريح در سبب نزول باشد، يعنى راوى پس از نقل حادثه و روى داد، تعبير فنزلت الايه‌ يا فانزل الله الايه‌ به كار برده باشد.

[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، صص ٢٥٣- ٢٥٠.

[٢] . محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، صص ١٠٤- ١٠٣.