معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٩٨ - كتابشناسى
(عمدتاً استفاده از مصادر و منابع شيعى) و با ارايه ديدگاههايى نو عرضه كرد، سپس اين مباحث را با اندكى تلخيص در تلخيص التمهيد و ترجمه آن را در علوم قرآنى فارسى و بهصورت مختصرتر و متفاوت در مقدمه التفسير الاثرى آورد. رويكرد استاد در مقدمه تفسيرش كاملًا نقدى است؛ هم نسبت به روايات اسباب نزول و هم نسبت به منابع. همچنين در مقدمه تفسير با مقايسهاى كوتاه و كلى ميان روايات اسباب نزول شيعه و منابع اهل سنت، بر برترى اماميه در بهرهمندى صحيح از اسباب نزول استدلال كردهاند.
يكى از ويژگىهاى استاد آن بود كه چنانچه ديدگاهش در برخى مسائل تغيير مىكرد، در آثار بعديش از ديدگاه گذشته خود بر مىگشت و ديدگاه جديد خويش را عرضه مىكرد. نمونه بارز آن ديدگاه ايشان در مسأله نسخ است كه در كتاب علوم قرآنى فارسى نسبت به التمهيد تغيير كرد و سپس در آثار بعدى، استاد بهطور كلى منكر وجود نسخ (به معناى اصطلاحى آن) در قرآن كريم شدند. مقايسه منابع فوق نشان مىدهد كه در بحث اسباب نزول نيز تغييراتى نه خيلى اساسى در ديدگاههاى استاد ديده مىشود. براى نمونه در التمهيد كه در سال ١٣٩٥ هجرى قمرى تأليف شده است، استاد درباره ميزان روايات اهل بيت (ع) درباره تفسير و اسباب نزول مىنويسد:
اين روايات در صورتى معتبر است كه متواتر بوده و يا سند آنها تا معصوم صحيح و معتبر باشد و اين بسيار اندك است.[١]
در علوم قرآنى فارسى كه بازنويس فارسى و خلاصه التمهيد فى علوم القرآن معرفى شده است و تاريخ انتشار آن به فروردين ١٣٧٨ هجرى شمسى مىرسد، استاد با اشاره به وجود روايات ضعيف، مرسل و مجهول در ميان روايات اهل سنت، بر برترى ميراث حديثى شيعى در حوزه تفسير تأكيد كرده و مىنويسند:
جلالالدين سيوطى با تمام توانى كه در اين زمينهها دارد، نتوانسته بيش از ٢٥٠ حديث مسند اعم از صحيح و سقيم جمعآورى كند، ولى خوشبختانه در مكتب اهل بيت (ع) روايات فراوانى است كه به گونه
[١] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٦١.