معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٩٣ - جمعبندى و نتيجهگيرى

انجير اشاره شده است (سوره تين)، نه به سبب تأثّر قرآن از آن، بلكه به دليل اين است كه پيش‌تر در قرآن عقلى، همه چيز به‌صورت رديفى و ترتيبى از حيث زمان و مكان مشخّص بوده و نزول آيات بر حسب شأن نزول‌ها در حقيقت به سبب تطابق با آن حقيقت غيبى و قرآن مجيد است.

به ديگر سخن، بايد قرآن لفظى با قرآن عقلى مطابقت داشته باشد. بارى! مى‌توان گفت: قرآن لفظى با محيط خارج خود رابطه متقابل داشت. قرآن لفظى در مقابل پرسش از حقيقت روح، حيض، هلال و ديگر احكام و عقايد نازل مى‌شد؛ امّا نكته مهم، توجّه به موطن و مصدر آيات پيشين است. آيات پيشين از قرآن عقلى و مثالى در برابر پرسش‌ها، منشعب و نازل شده است كه از آن به «قرآن كريم» يا فرقان تعبير مى‌شود.

جمع‌بندى و نتيجه‌گيرى‌

در اين مقاله شش رهيافت در رابطه با تفسير نزول قرآن مورد بحث و تحليل از منظر استاد معرفت قرار گرفت.

رهيافت اول، نزول تدريجى لفظى قرآن بود كه مورد اختيار و دفاع استاد قرار گرفته است و آن را با تمسك به ادله نقلى اعم از قرآن و روايت تقرير و اثبات كرد.

سه رهيافت ديگر (نزول معنايى قرآن اعم از دفعى و تدريجى و نزول لفظى دفعى) نيز با مخالفت استاد و اكثر مفسران مواجهه شده است و با ادله مختلف تحليل و نقد شد.

رهيافت پنجم نظريه حكمت متعاليه و عرفا بود؛ استاد آن را فى‌نفسه نظريه لطيف توصيف مى‌كرد، ولكن معتقد بود فاقد دليل معتبر و ناسازگار با آيات نزول قرآن است كه ظاهر در نزول تدريجى لفظى قرآن است.

اما رهيافت ششم كه منكر نزول و به تجربه دينى بودن وحى و قرآن معتقد است، قابل دفاع نبوده و در اين مقاله نيز با اشاره از آن صرف‌نظر شد.

نكته‌اى كه نگارنده در پايان اين مقاله يادآور مى‌شوم اين‌كه از آنجا كه‌