معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٨٧ - پاسخ از دلالت ظاهرى آيه بر قرآن

٤. ١. إِنَّهُ فِى أُمِّ الْكتَابِ لَدينَا لَعَلِى حَكيمٌ‌[١]

آيه فوق يكى از آيات مورد استناد ديدگاه پيش گفته است كه علامه و ديگر عرفا در تقرير آن مى‌گويند اصل قرآن موجود يعنى لفظى در جايگاه بالاتر يعنى «امّ الكتاب» است كه بر مقام «واحديت» و «حضرت علميه» صدق مى‌كند كه وجود مجرد بسيط دارد.

استاد در نقد استدلال فوق متذكر مى‌شود كه مقصود از «لوح محفوظ» شى‌ء و وجود مستقل مانند يك ظرف، لوح يا مكان خاص مادى يا مجرد نيست تا قرآن از آنجا نازل شود يا قرآن بسيط و مجرد در آن وعاء قرار گرفته باشد، بلكه مقصود از «لوح محفوظ» كنايه از «علم ازلى الهى» ثابت و غيرمتغير است كه از آن به «كتاب مكنون» و «ام الكتاب» نيز تعبير مى‌شود.

يجب انْ نعرف أن ليس اللوح المحفوظ شيئاً ذاوجود بذاته كوعاء او لوحة او مكان خاص مادياً او معنوياً، كلّا، و انما هي كناية عن علمه تعالي الأزلي الذي لايتغير و لايتبدل و هو المعبّر عنه بالكتاب المكنون و ام الكتاب ايضاً و غيرهما من تعابير لاتعني سوي علمه تعالي المكنون الذي لايطلع عليه احدٌ اطلاقاً.[٢]

پاسخ از دلالت ظاهرى آيه بر قرآن‌

لكن ظاهر آيه شريفه پيش‌گفته بر وجود پيشين قرآن در «امَ الكتاب» دلالت دارد، هم‌چنين قيد «لدينا» دليل ديگر بر وجود پيشين قرآن نزد خداوند است. قرينه ديگر، واژه «امّ الكتاب» است كه به معناى «مادر و اساس كتاب» است كه گوياى وجود پيشين كتاب قرآن در مقام الهى است. يعنى «امّ الكتاب» پيش ما است و آنچه شما از قرآن داريد، «امّ الكتاب» نيست. استاد خود به اين دلالت ظاهرى آيه توجه دارد و مدعى است نبايد چنين دلالتى را از آيه استفاده و أخذ كرد، چرا كه منشاء اين استفاده- كه استاد از آن به خطا تعبير مى‌كند- توهم دلالت قيد «لدينا» بر مكان است.

قوله تعالي: ام الكتاب ... لايعني انّ للقرآن وجوداً آخر في وعاء «امّ الكتاب» و

[١] . زخرف، آيه ٤.

[٢] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، ص ٣٣.