معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٧١ - ٤ قرآن دال بر نزول تدريجى

بر اين اساس، اگر آيات قرآن به‌صورت لفظى يا معنايى يك‌جا، آن هم در اولين سال نزولش بر پيامبر نازل شده بود، مى‌بايست سياق آيات نه اخبار از گذشته، بلكه اخبار از آينده مى‌شد.

مثلًا گفته مى‌شد: خداوند مى‌داند در آينده شماها در جنگ‌ها پيروز يا شكست خواهيد خورد؛ يا برخى به شهادت خواهند رسيد؛ يا خداوند صداى شكوائيه زنى با پيامبر (ص) را خواهد شنيد.

چنين سياقى از آيات با نزول دفعى قرآن سازگارتر است، در حالى‌كه سياق آيات، اخبار از گذشته است و آن با نزول تدريجى قرآن تناسب بيشترى دارد.

آيت‌الله معرفت بعد از گزارش آيات متعدد حاكى از حوادث گذشته، در تقرير آن‌ها مى‌نويسد:

اين قبيل آيات در قرآن بسيار است كه از گذشته خبر مى‌دهد و اگر نزول آن در شب قدر (اولين شب قدر) بوده باشد، بايد به‌صورت مستقبل (آينده دور) بيايد، وگرنه سخن از صدق و ظاهر حقيقت به دور خواهد بود زيرا اين آيات ناظر به حوادث و نيازهايى است كه بعداً به‌وجود آمده و در اثر آن پيشامدها، پاسخ‌هاى مناسب داده شده است. اگر تمام آيات در يك‌جا نازل شده باشد، معنايش اين است كه هنوز چيزى اتفاق نيفتاده و حوادثى به وقوع نپيوسته است و قرآن خبر مى‌دهد كه چنين شده است. در اين صورت بايد بگوييم قرآن قصد جدى از كلمات نداشته است و خدا از اين نسبت منزه است.[١]

٤. قرآن دال بر نزول تدريجى‌

فهم مسلمانان صدر اسلام حتى كفار معاصر پيامبر (ص) از نزول قرآن تدريجى بود، به اين‌صورت كه پيامبر (ص) پيشتر از اصل آيات اعم از مفهوم و لفظ آن باخبر نبوده و توسط فرشته وحى از آن مطلع مى‌شود. كفار در اشكال‌تراشى بر نبوت پيامبر اسلام (ص) يكى از اشكالاتشان اين شبهه بود كه اصلًا چرا قرآن برخلاف كتب آسمانى پيشين مانند صحف‌ ابراهيم‌ و الواح‌

[١] . تاريخ قرآن ص ٣٧؛ محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٦٧.