معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٤٠ - معيارهاى نقد متنى

بيشترين كاربرد شيوه نقد محتوايى حديث، در مورد احاديث اعتقادى بوده است.

اما پرسش اساسى اينجا است كه در بررسى احاديث تفسيرى، كدام شيوه را به كار ببريم؟ و اصولًا كدام شيوه كارايى دارد؟

استاد علامه معرفت در مقدمه گران‌سنگ‌ التفسير الاثرى الجامع‌ به اين مطلب پرداخته و معتقد است:

اگرچه بررسى سندى ارزشمند است، اما دردرجه دوم قرار دارد، و مهم‌ترين شيوه براى بررسى احاديث تفسيرى، بررسى محتوا و فحوى و قوت مطالب و ... آن‌ها است و اين در درجه اول قرار دارد.[١]

ايشان معتقد است كه بحث از سند روايت، بحثى فرعى است كه غالباً عقيم است چون كه روايات مرسل زياد بوده و در بسيارى از موارد، شرح حال افراد، مجمل و مبهم است. علاوه بر آنكه امكان دستبرد به سند روايات وجود دارد. بنابراين در هر حال شيوه نقد متنى، كامل‌تر و بهتر است.

معيارهاى نقد متنى‌

استاد معرفت معيار اساسى در نقد متنى و محتوايى احاديث را عرضه روايات بر محكمات مى‌داند.

ايشان احاديث عرضه روايات بر قرآن را متواتر مى‌داند؛ از جمله مى‌نويسد:

فقد تواتر عن النبي (ص): ما جائكم عنّي يوافق كتاب الله فانا قلته و ماجائكم يخالف كتاب الله فلم اقله.[٢]

و بعد از ذكر احاديث متعدد در اين زمينه مى‌نويسد:

معيار نخست براى تميز روايت قوى از ضعيف، عرض بر محكمات دين است. نظير عرض متشابهات قرآن بر محكمات آيات و مقصود از «كتاب» در اينجا كنايه از محكمات دين و ضروريات عقل است كه شامل سنت قطعى و برهان عقل مى‌شود. پس هرچه موافق آن‌ها است سالم است و

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢١٩.

[٢] . محمد بن يعقوب كلينى، كافى، ج ١، ٦٩/ ٥، باب الاخذ بالسنه و شواهد الكتاب( سند حديث تا امام صادق( ع) صحيح است).