معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٣٧ - ب شيوه اعتبار سنجى اقسام روايات براى كاربرد در تفسير قرآن

يرجع الي الادلة الصحيحة اما العقليه او الشرعية، من اجماع او نقل متواتر عمن يجب اتباع قوله، ولايقبل في ذلك خبر واحد.[١]

شيخ مفيد نيز مكرر فرموده‌اند:

در جايى كه راهش علم است و عمل در آن نيست (مثل اعتقادات) تعبّدى در آن نيست، و شأن تفسير شأن اصول معارف است كه مطلوب در آن علم، مبتنى بر فهم قاطع است نه ظن و احتمال.[٢]

حتى برخى مثل‌ سيد مرتضى‌ (ره) در مقابل جمهور، اصل حجيت خبر واحد را منكر شده‌اند.[٣]

از همين باب است كه علامه‌ طباطبايى‌، حجيت خبر واحد در تفسير را منكر شده است. و مانند اصوليين‌[٤] فقط در باب احكام شرعى، حجيت خبر واحد را پذيرفته است.[٥]

دوم. برخى علما مثل‌ شيخ طوسى‌ برآنند كه خبر واحد معتبر كه معارض ندارد و علما برخلاف آن فتوا نداده‌اند، واجب‌العمل است. چون اجماع بر آن است.[٦]

استاد معرفت با تقويت كلام‌ شيخ طوسى‌ (ره) و مؤيد گرفتن سخنان آيت‌الله خوئى (ره) بر آن است كه اخبار آحاد علم‌آور است و از باب ظنّ تعبدى حجّت نيست. بنابراين مخصوص خبر واحد ثقه مخصوص ابواب تكاليف نيست، بلكه در همه ابواب معتبر است.[٧] (بنابراين خبر واحد ثقه كه علم عادى مى‌آورد در تفسير نيز حجّت است.)

سپس ايشان در توجيه كلام شيخ‌ مفيد مى‌فرمايند:

[١] . شيخ طوسى، تفسير تبيان، ج ١، صص ٧- ٦.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ١٢٣؛ مصنفات شيخ مفيد، ج ٥، صص ٤٩، ٥٤ و ١٢٣.

[٣] . ر. ك: الذريعه الى اصول الشريعه، صص ٥٥٥- ٥١٧؛ رسائل الشريف المرتضى، المجموعه الثالثه، ٣٠٩/ ٤٨.

[٤] . ر. ك: آخوند خراسانى، كفايه الاصول، ص ٢٧٧.

[٥] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٠، صص ٣٦٦- ٣٦٥ و ج ٣.

[٦] . شيخ طوسى، الاستبصار، ج ١، صص ٤- ٣؛ شيخ طوسى، عده الاصول، ج ١، صص ٣٣٦ و ٣٦٧ به بعد.

[٧] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ٢٣٠- ٢٢٩.