معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٣٦ - ب شيوه اعتبار سنجى اقسام روايات براى كاربرد در تفسير قرآن

كه اطمينان به صدور آن از معصوم حاصل شود، در احتمال اجتماع آن‌ها بر دروغ‌گويى نرود.

٢. روايات غير متواتر محفوف به قرائن‌

روايات غير متواتر (مثل خبر متظافر و واحد) اگر همراه قرائن باشد موجب علم مى‌شود و اين گونه اخبار ملحق به متواتر مى‌شوند كه عمل بر طبق آن واجب است،[١] چون موجب علم مى‌شود. قرائنى كه موجب علم به صدور خبر مى‌شود عبارتند از:

اول. روايت مطابق دلايل عقلى و مقتضاى آن باشد.

دوم. روايت مطابق ظاهر قرآن باشد. (چه مطابق عمومات قرآن يا محتواى آن و ... باشد)

سوم. روايت مطابق سنت قطعى باشد (چه مطابقت به‌صورت صراحت يا فحوا يا ... باشد)

چهارم. روايت مطابق اجماع مسلمانان يا اجماع علماى شيعه باشد.[٢]

٣. روايات آحاد معتبر

آيت‌الله معرفت در اين مورد با ذكر ديدگاه‌هاى متفاوت به بررسى و نتيجه‌گيرى مى‌پردازد:

اگر روايتى متواتر يا محفوف به قرائن نباشد، ولى روايت ضعيف هم نباشد. يعنى خبر واحد معتبر (صحيح يا موثق) باشد؛ در اين صورت چند ديدگاه وجود دارد:

اول. برخى برآنند كه اين گونه اخبار مستند به دليل تعبّدى است و موجب علم نمى‌شود، بنابراين در تفسير، اعتبار و حجيت ندارد. چون تعبّد در باب عمل و تكليف و احكام است و در تفسير، مقصود فهم معانى قرآن است.

ظاهر كلام‌ شيخ طوسى‌ (ره) نيز همين مطلب است كه فرمود:

لايجوز لاحد ان يقلّد احداً منهم (المفسرين القوامي و المتأخرين) بل ينبغي ان‌

[١] . همان.

[٢] . همان.