معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٢٢ - ج جايگاه التفسير الاثرى الجامع در روشها و گرايشهاى تفسير قرآن

كه خطاب به‌ موسى‌ و هارون‌ است و مسأله مبارزه با فرعون‌ مطرح شده است.

برخى عرفا به ذهنشان رسيده و تداعى معانى شده كه: تهذيب نفس و جلوگيرى از طغيان و سركشى آن قبل از هر چيز است. پس به خود خطاب كرده كه: چرا از فرعونيت نفس خود غافل هستى، به سوى او برو و به تهذيب آن بپرداز كه طغيان كرده است.

اما اين عارف نمى‌خواهد كه قرآن را تفسير كند و بگويد مقصود از فرعون‌ در آيه نفس اماره است و نمى‌گويد كه مقصود از موسى‌ و هارون‌، هر انسان خردمند و حكيم است، بلكه به ذهنش خطور كرده كه از نجواى آيه براى وعظ و تذكر نفس استفاده كند. بنابراين تفسير به رأى نخواهد بود.[١]

اما در عين حال برخى از تأويلات بدون ضابطه را بى‌اعتبار معرفى مى‌كند و مثال‌هايى از محى الدين ابن عربى‌ در فتوحات‌ و فصوص‌ و تفسيرش مى‌آورد.[٢]

مؤلف محترم در ضمن تفسير، گاهى احاديث و اقوال مفسران را كه به تفسيرهاى عرفانى آيات اشاره دارد، بيان مى‌كند. از جمله: در تفسير اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌[٣] روايتى از امام‌ صادق‌ (ع) حكايت مى‌كند (١/ ٥٦٤) كه:

ان الصورة الانسانية هي الطريق المستقيم الي كل خير و الحبس الممدود بين الجنة و النار[٤]

سپس كلام‌ فيض كاشانى‌ را در تفسير صافى‌ در توجيه عرفانى اين حديث بيان مى‌كند.[٥]

٦. روش تفسير اجتهادى‌

هرچند كه شيوه غالب و گرايش تفسيرى كتاب‌ التفسير الاثرى الجامع‌، شيوه‌

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ٤٨- ٤٦.

[٢] . همان، ص ٥٢.

[٣] . حمد، آيه ٦.

[٤] . الصافى، ج ١، ص ١٢٧.

[٥] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، صص ٣٨٩- ٣٨٨. ٥٦) همان، ص ٦.