معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٢١ - ج جايگاه التفسير الاثرى الجامع در روشها و گرايشهاى تفسير قرآن

داشته باشد.[١]

او در عين حال در تفسير سوره حمد، برخى از تفاسير اشارى رمزى را حكايت كرده است، از جمله در مورد تفسير «الحمد للَّه» از تفسير حقائق التفسير، السلّمى‌ از امام‌ صادق‌ (ع) حكايت مى‌كند:

في قوله «الحمد للَّه» فقال: من حمده بجميع صفاته كما وصف نفسه فقد حمده. لانّ الحمد، حاء و ميم و دال. فالحاء من الوحدانية و الميم من الملك، و الدال من الدّيمومة فمن عرف بالوحدانية و الملك و الدّيمومة فقد عرفه.[٢]

سپس مؤلف مى‌نويسد:

وهذا من الرموز عند اهل الاشارة[٣]

و هيچ نقدى نسبت به اين تفسير بيان نمى‌كند.

ج. شيوه تفسير عرفانى و صوفى‌

مؤلف محترم تحت عنوان‌ التأويل عند ارباب القلوب‌ مباحثى پيرامون تفسيرهاى عرفا و صوفيه بيان و تلاش كرده است راه آنان را از باطنيه جدا سازد؛ چرا كه عرفا تفسيرهاى اهل شريعت را در اخذ به ظاهر قرآن قبول دارند و آن را اصل در نزول قرآن مى‌دانند، اما در مورد آيات قرآن، ذوق‌هاى عرفانى لطيفى دارند كه نوعى واردات قلبى و الهامات قدسى به شمار مى‌آيد.

از اين‌رو در تفسير كشف الاسرار ميبدى‌ بين ظاهر و باطن جمع كرده است.[٤]

سپس مؤلف محترم تلاش مى‌كند كه با توجيهى نوين، اين اشارات قلبى و عرفانى را قابل قبول جلوه دهد.

ايشان معتقد است كه اينها از باب تداعى معانى است نه تفسير اصطلاحى؛ براى مثال در مورد آيه:

اذْهَبا إِلى‌ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى‌.[٥]

[١] . همان، ص ١٩٢.

[٢] . حقائق التفسير، ج ١، ص ٣٣.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٣٦٤.

[٤] . همان، ص ٤٣.

[٥] . طه، آيه ٤٣.