معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٠ - سوم منبعشناسى«التفسير الاثرى الجامع»

بودن آن‌ها اشاره مى‌كند.[١] و در برخى موارد توضيح مختصرى در مورد روايات آورده‌اند كه در فهم آن‌ها مؤثر است. براى مثل ذيل حديث ١/ ٤٢٨ و ١/ ٤٨٢.[٢]

تذكر ١: البته ايشان در لابه‌لاى احاديث، نظرات برخى مفسران را به مناسبت ذكر مى‌كند. براى مثال ذيل روايت ١/ ٤٧٨ سخن‌ ابن كثير و ابوالفتوح رازى‌ را حكايت كرده است.[٣]

و اگر در مواردى حديث مشابهى در منبع ديگر بوده است، تذكر داده‌اند؛ براى مثال ذيل روايت ١/ ٤٧٧.[٤]

تذكر ٢: مؤلف محترم تلاش كرده است در تفسير آيات از يك الگوى نسبتاً هماهنگ استفاده كند. اما در عمل گاهى اين شش مرحله كه ذيل آيه دوم سوره حمد طى شده است، به‌صورت كامل و مرتب ذيل آيات ديگر انجام نگرفته است. براى مثال ذيل آيه چهارم حمد مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌ اشاره‌اى به تفسير اجمالى آيه شده است، اما اقوال مفسران و تفسير عرفانى به دنبال آن نيامده است. بلكه اين مطالب با روايات تفسيرى مخلوط شده است.

همين مشكل ذيل آيه‌ اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ‌ (حمد/ ٦) تا حدودى خود را نشان داده است كه نوعى ناهماهنگى و عدم ارائه الگوى واحد در تفسير هر آيه را به ذهن متبادر مى‌كند.

البته وقتى در متن تفسير دقت كنيم، در ذيل اكثر آيات از همين مراحل استفاده شده، اما در برخى مخلوط و در برخى مجزا شده است.

سوم. منبع‌شناسى «التفسير الاثرى الجامع»

يكى از نقاط قوت اين تفسير، استفاده از منابع متنوع و اصيل شيعه و اهل سنت و مستشرقان است.

در جلد اول تفسير فوق از بيش از ٢٠٠ منبع استفاده شده است كه‌

[١] . همان، ص ٣٧٨.

[٢] . همان، صص ٣٦٦ و ٣٧٤.

[٣] . همان، ص ٣٧٤.

[٤] . همان.