معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٦ - الف دوران پيامبر(ص)

الف. دوران پيامبر (ص)

تفسير روايى قرآن، همزاد وحى است. چرا كه اولين مفسّر قرآن پيامبر (ص) است كه خداى متعال به او دستور بيان و تفسير قرآن داد و فرمود:

وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ‌[١]

و اين ذكر (=قرآن) را به سوى تو فرستاديم تا براى مردم آنچه را كه به سوى آنان فرو فرستاده شده است، روشن بيان كنى.

البته سنّت پيامبر (ص) و بيان او نيز در وحى ريشه داشت؛ چنان كه از آن حضرت حكايت شده كه فرمودند:

آگاه باشيد كه به من قرآن داده شده و نيز مثل آن همراه آن» (به من داده شده است).[٢]

صحابيان با رجوع به ايشان، تفسير قرآن را مى‌آموختند. گاهى پاى سخنان او مى‌نشستند و معانى و تفسير قرآن را فرا مى‌گرفتند.

از ابن مسعود حكايت شده است:

هميشه هر فرد از ما هنگامى كه ده آيه قرآن را مى‌آموخت، از آن‌ها عبور نمى‌كرد تا اينكه معانى و (روش) عمل بدان‌ها را مى‌آموخت.[٣]

گاهى اصحاب پيامبر (ص) از ايشان مطالب را مى‌پرسيدند و حتى دوست داشتند كه عرب‌هاى بيابانى بيايند و پرسشى بكنند و آنان گوش دهند.[٤]

گاهى هم عمل پيامبر (ص) را مفسّر آيات قرآن قرار مى‌دادند، همان طور كه از خود ايشان حكايت شده است كه در مورد نماز فرمودند:

نماز بگذاريد، همان طور كه مى‌بينيد من نماز مى‌گزارم.[٥]

يا در مورد حج حكايت شده است كه فرمود:

مناسك و اعمال خود را از من بگيريد.[٦]

[١] . نحل، آيه ٤٤.

[٢] . ألا وانّي أوتيت القرآن و مثله معه؛ الاتقان، ج ٤، ص ١٧٤.

[٣] . تفسير طبرى، ج ١، صص ٢٨- ٢٧ و ص ٣٠.

[٤] . اسكافى، المعيار والموازنه، ص ٣٠٤؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسّرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ١٧٥.

[٥] . صلّوا كما رأيتموني اصلّي؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٥، ص ٢٧٩.

[٦] . خذوا عنّي مناسككم.( اين روايت را با اين لفظ نيافتيم اما مضمون آن در بحار، ج ٢٨، ص ٩٥ و ج ٣٧ ص ١١٥ آمده است).