معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩١ - ويژگىهاى روششناختى آثار استاد معرفت

ديگرى پيدا شود. پس دانش عقلى و نقلى بشر اگر ابزار تفسير قرآن شود، بايد با كلمه يحتمل همراه باشد.[١]

از همين روى است كه قرآن در برخورد با مسائل علوم تجربى كه ماهيتى تغييرپذير دارند، با احتياط و احياناً ابهام از آن‌ها مى‌گذرد تا زمينه تناقض و تضاد را با هيچ يك از نظريات علمى فراهم نياورد. آيت‌الله معرفت با نقل مطلبى از سيد قطب‌ به اين مسأله نيز توجه داده‌اند و آن را مبنايى براى تفسير علمى قرآن مى‌شمرند:

قرآن مسائل علمى را مبهم مى‌گذارد چرا كه قرآن از واقع اطلاع دارد، اما اگر تصريح كند، ممكن است دانشمندان آن روز كه به علم خود قطع دارند، با قرآن مخالفت كنند. لذا قرآن خود را درگير نمى‌كند و از وراى آن رد مى‌شود تا در طول تاريخ هر چه علم پيشرفت كند، دانشمندان، قرآن را با نظريات علمى در تعارض نبينند.[٢]

٤. اصالت نقادى: يكى از دلايل پيشرفت سهمگين دانش‌ها در مغرب زمين، تغيير نگاه دانشمندان نسبت به موضوع دانش بوده است. دانش در گذشته صرفاً مجموعه‌اى از تصورات و تصديقات مطابق با واقع فرض مى‌شد و گسترش آن صرفاً به معناى كشف موضوعات جديد تلقى مى‌شد؛ اما در عصر جديد، دانش به ماشين نقد تبديل شد. دانشمند همانند يك دستگاه حفارى عمل مى‌كند كه به شكل مستمر، انديشه‌ها و نظريات موجود و حتى خودش را مى‌كاود و بر آن خرده مى‌گيرد و از نو مى‌سازد و همچنان اين عمل ادامه دارد. بنابراين نقد نه تنها مرحله‌اى از دانش است كه ماهيت زيربنايى آن به شمار مى‌رود.[٣] آيت‌الله معرفت در عبارتى به اين اصل مهم اشاره كرده است:

مكرراً گفته‌ام كه نقد كنيد و فكرتان را به كار بياندازيد. زمانى كه مجله كيهان انديشه، مقالات قرآن را براى بازبينى پيش من مى‌فرستاد، مقاله‌اى آورده بودند از دانشجويى از دانشگاه امام حسين (ع) كه نظر بنده و آقاى‌

[١] . فصلنامه بيّنات، شماره ٤٤، ص ٦١.

[٢] . همان، صص ٦٣- ٦٢.

[٣] . براى آگاهى بيشتر در اين باره ر. ك: ميشل فوكو، حفريات المعرفه، ت: سالم يفوت، المركز الثقافى العربى، دارالبيضاء، ٢٠٠٥.