معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٧٨ - ٦ نارسايى برخى مفاهيم

٦. نارسايى برخى مفاهيم‌

هر دانشى براى خود اصطلاحاتى دارد، امّا اين گونه نيست كه هر دانش‌آموخته‌اى، حتى دانش‌آموختگان همان رشته‌اى كه كتاب در آن زمينه تأليف شده است، اصطلاحات آن را به‌خوبى دريافته و از بر كرده‌اند؛ بر اين اساس گاهى توضيح برخى اصطلاحات و واژه‌ها در پانوشت ضرورى است. اين كار هم خواننده را از فروغلتيدن در وادى حيرت باز مى‌دارد و هم رابطه او را با كتاب روان‌تر مى‌كند و هم راندمان بهره‌ورى و صرفه‌جويى در وقت را در ترازى منطقى حفظ مى‌كند.

افزون بر اين، شمارى انبوه از مخاطبان اين كتاب، دانش‌جو يا دانش‌آموخته رشته علوم قرآن و حديث نيستند و به‌طور طبيعى، فهم و دريافت اين‌گونه واژه‌ها و اصطلاح‌ها براى آنان به غايت دشوار است. پس شايسته، بلكه بايسته آن است كه در پانوشت، گزيده اين گونه اصطلاحات معنا شوند. برخى از اين مفاهيم و واژه‌ها چنان است كه مى‌آيد:

يك. مخضرم‌[١]، چ ١، ج ١، ص ٤١٩، چ ٢، ج ١، ص ٣٤٧؛

دو. صحابه و صحابى؛

مى‌دانيم كه واژه صحابى از واژه‌ها و مفاهيم سهل و ممتنع است و در تعريف آن نيز اختلاف است.[٢] به‌جا بود كه استاد- قدس سره- در جايگاه يك قرآن‌پژوه پرتوان و صاحب‌نظر در علوم اسلامى، شناسه خود را در اين باره بيان مى‌كرد؛[٣] همان‌گونه كه اين كار را تا حدودى درباره اصطلاح تابعى در

[١] .« مخضرم به فتح راء يا كسر آن به كسانى كه اسلام و جاهليت را درك نموده، ولى به شرف صحبت رسول اكرم( ص) نائل نشده‌اند، اطلاق شده است. بنابراين مخضرمين در شمار تابعين معدودند مانند شريح قاضى» كاظم مدير شانه‌چى، درايه الحديث، ص ١٩. نيز براى آگاهى بيشتر ر. ك: شهيد ثانى، الرعايه، صص ١٦٤- ١٦٣.

[٢] . براى آگاهى بيشتر ر. ك: شهيد ثانى، الرعايه، صص ١٦٣- ١٦١، محمد جمال‌الدين القاسمى، قواعد التحديث، ص ٢٠٠؛ جعفر السبحانى، اصول الحديث و أحكامه فى علم الدرايه، صص ١٢٦- ١٢٥.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، چ ١، ج ١، ص ٢٠٣، و چ ٢، ج ١، ص ١٨١.