اين نكته در گستره دانش‌هاى انسانى بسى كارآمدتر از حوزه دانش‌هاى تجربى است؛ زيرا جهان‌بينى يك انديشه‌ور علوم انسانى بسى ماندگارتر از جهان‌بينى يك عالم تجربى است.[١] نيز با گزينش يك ديدگاه يا وانهادن آن و يا بر نمودن يك نگرگاه نو، كه بر آمد تلاش و تأمل يك متخصص است، بر اعتماد و آرامش انسان افزوده مى‌شود. يك كنجكاوى يك پژوهشگر را بر مى‌انگيزد تا در پايه‌ها و مقدمات نگره و رأى آن متخصص درنگ كند و از اين رهگذر، به رهيافتى نو دست يابد يا آن را نقد و ردّ كند و طرحى نو براى ديدگاهى جديد در آن مسأله دراندازد؛ و اين همه از ميوه‌هاى مطرّاى پژوهش‌هاى كارآمد و به دنبال آن، بر نمودن انگاره‌هاى نو و ژرف در ساختار نظريه و نگرگاه است كه خوشبختانه در كتاب ارجمند التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب‌ فراوان يافت مى‌شود؛[٢] از اين‌رو حضور جدّى، پررنگ و محتوايى نويسنده گرامى، و چالش با ديگر ديدگاه‌ها بسى چشم‌گير است.[٣]

٧. جريان‌شناسى‌

سنگربانى از مرزهاى عقيدت و شريعت در گرو عناصرى است كه يكى از مهم‌ترين آن‌ها، جريان‌شناسى است. اين عنصر به عالمان سنگربان و همه كسانى كه دل در گرو پاسداشت حدود الهى دارند، بينش و فلشى مى‌دهد كه آنان را از وجود جريان‌ها و انديشه‌هاى ناصواب، آگاه و از فروغلتيدن در آن‌ها باز مى‌دارد؛ زيرا آنان زمان‌شناس و داورى بابصيرتند. استاد معرفت- قدّس‌

[١] . البته اين، نقص نيست بلكه گونه‌اى كمال است؛ زيرا اقتضاى علوم تجربى، كه تحصّلى‌اند، تجدّد و نو شدن، و مقتضاى علوم انسانى، كه نظرى‌اند، مانايى و ثبات است و به هر روى، دامنه ديگرسانى‌ها در علوم انسانى بسى كمتر از دانش‌هاى تجربى است.

[٢] . به مثل ر. ك: محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، صص ١٩- ١٨، ٣٣، ٥١- ٣٦، ١٧٩- ١٧٦، ١٨١- ١٧٩ از چاپ نخست، و ج ١، صص ٢٢- ٢١، ٣٤، ٣٧- ٣٦، ٣٩، ٤٩- ٤١، ١٦٣- ١٥٩، و ... از چاپ دوم، و ج ٢، صص ٩٤- ٧٨، ١٧٥- ١٧٢، ٢٠١- ١٩٨، ٢٢٥- ٢٢٠ و از چاپ نخست و ج ٢، ص ٦٠٧- ٦٠١، ٦٥٧- ٦٥٥، ٦٦٨- ٦٦٦، ٦٧٩- ٦٧٦ و از چاپ دوم.

[٣] . همان.