معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤١ - ٣ صحيح انگاشتن آراى صحابه در تفسير

را در يك رديف مى‌بيند و به هنگام بيان منابع تفسيرى صحابه در تفسير، اهل كتاب را نيز از منابع تفسيرى آن‌ها دانسته و به همين جهت ورود اسرائيليات را در تفسير، بر عهده صحابه دانسته است. او مى‌گويد:

المصدر الرابع للتفسير في عهد الصحابه هم اهل الكتاب من اليهود و الانصاري‌[١]؛

و در خصوص مبدا دخول اسرائيليات مى‌گويد:

نستطيع ان نقول: ان دخول الاسرائيليات في التفسير، امر يرجع الي عهد الصحابه رضي الله‌[٢].

آيت‌الله معرفت در تحليل اسرائيليات و پيدايش آن‌ها به كلام‌ ذهبى‌ اشاره مى‌كند و نقش صحابه را از نظر ذهبى‌ بيان مى‌كند، او بدين نكته نيز اشاره مى‌كند كه گرچه به‌صورت اجمال مى‌پذيريم كه برخى از صحابه اهل كتاب مراجعه مى‌كردند و اين را هم قبول داريم كه اهل كتاب هم هرچه از داستان‌ها و افسانه‌هاى كهن مطلع بودند، به صحابه منتقل مى‌كردند؛ ولى در اينكه صحابه به اهل كتاب به‌عنوان يكى از منابع تفسير مراجعه مى‌كردند، با او همراه نيستيم.[٣]

آيت‌الله معرفت در نادرستى ديدگاه‌ ذهبى‌ اشاره مى‌كند كه دانشمندان صحابه، در مراجعه به اهل كتاب سخت‌گير بودند و مراجعه كنندگان را هم مورد نكوهش قرار مى‌دادند. او مى‌فرمايد:

اذ كان علماء الصحابه يابون الرجوع الي غير هم من ذوي المعلومات الكاسده بل كانوا يستنكرون من يراجعهم في قليل او كثير.[٤]

آيت‌الله معرفت تأكيد دارد كه اگر صحابه بر اهل كتاب مراجعه مى‌كردند، ناشى از بضاعت عملى اندك آن‌ها بوده است‌[٥].

ايشان به همين جهت به تفسير ابن عباس‌ اشاره مى‌كند كه از صحابه كبار بوده است و در شأن او از پيامبر وارد شده است كه:

لكل شي فارس و فارس القرآن عبدالله بن عباس.

[١] . التفسير و المفسرون، ج ١، ص ٤٣

[٢] . همان، ص ١١٥.

[٣] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ١٢٧.

[٤] . همان.

[٥] . همان، ص ١٢٦( پاورقى).