معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٧ - ٢ تحليل غير منصفانه از برخى تفاسير

تفسير المنار: در تفسير المنار بر نادرستى برخى از روايات از جمله روايت «سحرالنبى» اشاره و بيان شد كه روايات سحر النبى قابل تأويل است و نمى‌تواند ظاهر آن‌ها درست باشد گرچه روايت مذكور را شيخين نقل كرده باشند.[١]

محمد عبده‌ در ادامه مى‌گويد:

حال كه پيامبر قطعاً سحر نشده، اين حديث بر فرض صحت: خبر واحد است و خبر واحد در اصول اعتقادى، بى‌اعتبار است.[٢]

ذهبى‌ ضمن نقل كلام‌ محمد عبده‌، چنين شيوه‌اى را در خصوص روايات تفسيرى، با مذهب معتزله موافق مى‌داند و مى‌گويد:

حديث سحر النبى را بخارى‌ و ديگر صاحبان كتب حديثى نقل كرده‌اند و دورى‌ عبده‌ از برداشت ظاهرى آن، شانه خالى كردن از پذيرش حقيقت است.[٣]

آيت‌الله معرفت بر درستى ديدگاه‌ محمد عبده‌ تأكيد دارد و روش‌ ذهبى‌ را نادرست مى‌داند و مى‌گويد:

حق و حقيقت شايسته پيروى است گرچه گوينده با معتزله همگام باشد و انديشه عقلايى افرادى چون‌ عبده‌ با توان فكرى كوچك چون‌ ذهبى‌، كه برخاسته از تقليد از اشاعره است، قابل مقايسه نيست.[٤]

مجمع البيان فى التفسير القرآن:[٥] آيت‌الله معرفت در خصوص معرفى تفسير گرانقدر مجمع البيان‌ به واسطه‌ ذهبى‌ بيان مى‌دارد[٦] كه تفسير مجمع البيان طبرسى‌ داراى گرايش مذهبى و برخوردار از آراى اعتزالى است و تشيع‌ طبرسى‌ سبب تحميل عقيده او بر كتاب خدا و انطباق آيات الاحكام بر اجتهادات او شده‌

[١] . محمد رشيد رضا، المنار، ج ٣، ص ٢٩٠ در ذيل آيه: إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُوراً، فرقان، آيه ٨.

[٢] . همان، ص ٢٩١؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٤٦٢.

[٣] . التفسير و المفسرون، ج ٢، ص ٣٩٩.

[٤] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٤٦٤.

[٥] . مؤلف فضل بن حسن طبرسى( م ٥٤٨) از بهترين تفاسير شيعه و در نهايت اتقان؛ ر. ك: المفسرون حياتهم و منهجم، ص ٦٠٨.

[٦] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٨٤.