تشابه در روايات مورد استناد،- و اين‌كه مقصود تشابه در كليات و اصول كالى حيات است نه رخدادهاى خرد و جزيى و وجود موارد نقض در رخدادهايى همچون فرود منّ و سلوى و سرگردانى- بنى اسرائيل در بيابان، به تفصيل به ردّ صغراى قياس پرداخته است،[١] به اين بيان كه از نظر ايشان، تحريف به مفهوم مورد نظر و مصطلح- يعنى راهيافت فزونى و كاستى در متن اصلى وحيانى- در تورات‌ و انجيل‌ راه نيافته است. اين مدعا كاملًا نو و بديع بوده و حتّى در بدو نظر تعجب برانگيز است. زيرا از ظاهر اين مدعا- يعنى انكار وقوع تحريف در كتب عهدين- چنين به ذهن تبادر مى‌كند كه آيت‌الله معرفت (حفظه‌الله) به اصالت و اعتبار و آسمانى بودن كتب عهدين باورمند است. ديدگاهى كه حتى در ميان متكلّمان يهودى و مسيحى چندان قابل دفاع نيست. حقيقت آنكه نگارنده وقتى كه براى نخستين بار در سال ١٣٧٢ در دانشگاه علوم اسلامى رضوى اين مدعا را از زبان استاد معظم شنيد، بسيار شگفت‌زده شد، و در پى اشكال و اعتراض‌هاى پى‌درپى در جلسه درس و خارج آن، مقصود ايشان از ديدگاه را پى‌جو شد و آنگاه كه به مقصود ايشان- چنان‌كه توضيح خواهم داد- دست يافت، آرام گرفت.

بارى! مراد ايشان اين است كه راهيافت تحريف زمانى صادق است كه اصالت يك متن مورد پذيرش باشد. به‌عنوان مثال اگر اصالت كتاب‌ جمهوريت افلاطون‌ به‌رغم قدمت آن مورد قبول همگان باشد، آن‌گاه اگر دخل و تصرف در بخشى از متن آن اتفاق افتاده باشد، اصطلاحاً مى‌گويند كه در آن تحريف به فزونى يا كاستى واقع شده است. اما اگر در اصالت و اصل انتساب كتاب به‌ افلاطون‌ تشكيك جدّى وجود داشته باشد، به گونه‌اى كه گروه زيادى از صاحب‌نظران بگويند افلاطون‌ اساساً كتابى به نام‌ جمهوريت‌ نداشته، يا اگر داشته كتابى سراسر غير از كتاب موجود است، در اين صورت به‌رغم وقوع فزونى يا كاستى در متن اين كتاب، اصطلاحاً نمى‌گويند كه كتاب دچار تحريف شده است. شايد در چنين مواردى اصطلاح جعل و بر ساختن به حقيقت‌

[١] . همان، ص ١٥٣.