ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ٦٧٠ - فصل دوازدهم از فصول باب در اسرار كلام است كه عبارت از نسبت بين ظاهر و مظاهر مىباشد

٤٨/ ٥ خلاصه آن‌كه كمال انسان سه مرتبه كلى دارد:

٤٩/ ٥ نخست مرتبه اصل كمال است و آن به واسطه آگاهى بر حقايق اشياء است- آن گونه كه در علم حق تعالى هستند- و آن به واسطه شهود و كشف آنها است يا در لوح- با ارتباط بعضى به بعض ديگر- و يا در مرتبه علمى «عمايى» است- با دو طرف و وسطش- سپس مراقبت آنها و حضور با آنها و عمل به موجب خواطرى كه به ميزان شرعى و شهودى بر آن گذر مى‌كند.

٥٠/ ٥ دوم مرتبه اكمليت است و آن به واسطه فراگيرى معرفت تفصيلى است به تمام اسماء الهى و ملكه تحقّق به آنها از جهت فعل و انفعال؛ به طورى كه هيچ مانعى او را از اين باز ندارد.

٥١/ ٥ سوم مرتبه تمكّن از تكميل است مر هر كسى را كه مى‌خواهد، و اين به واسطه اتحاد اراده او است به اراده نخستين اصلى كه مدار حال تمام صور وجودى و معانى آنها كه قائم به آن (اراده) اند بر آن قرار دارد.

٥٢/ ٥ پس مرتبه اول كمال آن چيزى است كه بدان و سرّ آن در تفسير؛ تجلى جمعى گفته، يعنى بين تجلى اسمائى با اقسام سه‌گانه‌اش كه آن به حسب اسم «ظاهر» و يا اسم «باطن» و يا اسم جامع بين آن دو؛ و بين تجلى ذاتى با اقسام سه‌گانه‌اش كه عبارت از قرب فرايض و جمع بين دو قرب و فناى از هر دو است مى‌باشد، و اين در آن مرتبه است كه حضرت شيخ قدس سره تجلى احدى را كه ظهور و تعيّنات و ترتباتش به حسب مراتب قوابل و استعدادهاى آنها متعدد است؛ به حسب حال سالك قسمت كرده و تقسيم‌بندى جالبى نموده و گفته: اگر بر سالك حكم تفرقه- يعنى خالى نبودن باطن از آميزش با تعلقات- غالب باشد، تجلى در او جامه حكم صفت غالب را كه حاكم بر قلب است در بر كرده و به رنگ حكم كثرت كه بر او غالب است درمى‌آيد، سپس به ديگر صفات نفسانى و قواى بدنى او؛ و در آن‌چه از او صادر مى‌شود و حتّى در اذكار و عبادات او كه تابع نيّت و حضور اويند سارى و جارى مى‌گردد، مانند رنگ‌پذيرى نور بى‌رنگ به رنگ‌هايى كه از شيشه بر آن مى‌تابد.

٥٣/ ٥ و چون امر حق تعالى به نهايت حد و مرز خودش رسيد، حكم اين صفات از