ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ٦٥٧ - فصل دوازدهم از فصول باب در اسرار كلام است كه عبارت از نسبت بين ظاهر و مظاهر مىباشد

(٥) و اما خاتمه كتاب كه جامع تمام مقاصد باب‌[١] است در بيان خواص انسان كامل است‌

چون او با آخر بودن شهوديش در توجه شامل و فراگير الهى اولين است‌ ١/ ٥ بدان كه بيشتر مطالبى كه اختصاص به او (انسان كامل)- از مراتب و اطوار و دگرگونى‌ها و احوالش و چگونگى بازگشتش به مبدأ و پايان كارش- دارد؛ فروعات و شاخه‌هايش در اين كتاب گفته آمد، و توضيح در اين باب نياز به بيان محقق‌ترين ياران حضرت شيخ قدس سره؛ يعنى سعيد الدين فرغانى دارد كه يادآور آن‌چه كه تحقيقش گذشت مى‌باشد:

٢/ ٥ نخست اين‌كه: نخستين چيزى كه از غيب هويت تعيّن پذيرفت وحدت حقيقى ذاتى است كه نسبت احديت- كه از بين برنده تمام اعتبارات است- و نسبت واحديت- كه اثبات كننده تمام آنها است- به آن (وحدت حقيقى ذاتى) برابر است.

٣/ ٥ دوم اين‌كه: اين نسبت برابر؛ عين تعيّن اول و برزخيت نخستين مى‌باشد، يعنى عين حقيقت احديت و حقيقت الحقايق كه قابل تجلى واحد احد بر خودش است بوده و داراى‌

[١] - مقصود از باب؛ باب سرّ كلى است كه بيانش تمام شد و اين جامع و فشرده آن باب است؛ هم‌چنان كه آن باب يك تمهيد جملى براى تعريف مقاصد باب داشت و يك خاتمه تمهيد جملى.