١٠٤١/ ٤ اگر گويى: آيا مگر عدم اجابت و محروم شدن مذكور در اين اقسام منافى بيان شيخ اكبر رضى الله عنه در فص شيثى نيست كه گفته: اگر استعداد او اقتضاى سئوال نكردى سئوال نمى‌كرد، و گفته: شتاب كردن در آنچه كه خواسته شده و تأخر در قدر معين، نزد خداوند است، و چون سئوال با وقت موافق افتاد؛ در اجابت شتاب مى‌كند و چون وقت- يا در دنيا و يا در آخرت- تأخر يافت؛ خواسته شده به تأخير مى‌افتد- نه اجابتى كه از جانب خداوند لبيك مى‌باشد-.

اين مطلب را جندى شرح كرده و گفته: خداوند بر خودش اجابت را لازم شمرده و فرموده:

ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ‌، يعنى: مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم (٦٠- غافر) و هيچ وفا كننده به عهد و وعده‌اش چون خداوند متعال نيست، و چون بنده‌اى او را بخواند؛ در جا او را به لبيك اجابت مى‌كند، و اين در مقابل آن لبيكى است كه بنده هنگام خواندن او مى‌گويد، ولى خداوند چون تأخر ظهور استعداد حالى را براى حصول خواسته شده مى‌داند؛ او را در حال؛ آنچه بر كمال قابليت و استعداد ياريش مى‌كند آماده مى‌سازد و براى قبول تجلى اجابت در عين خواسته شده آماده‌اش مى‌كند، بنابراين هر دعايى از هر دعا كننده‌اى كه خدا را مى‌خواند اجابت شده است و موقوف بر تمام استعداد مى‌باشد، فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِيَ بِالْحَقِّ وَ خَسِرَ هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ‌، يعنى: و چون فرمان خدا بيايد كار به حق فيصله يابد و در آن هنگام دروغگويان زيان بينند. (٧٨- غافر)

١٠٤٢/ ٤ گويم؛ آرى! منافى آن نيست براى اين‌كه مقصود از محروم شدن در اينجا محروم شدن از عين خواسته شده است، بنابراين اجابت- به واسطه آنچه از اقسام اجابت كه بيان شد- منافى آن نيست، يعنى از اجابت به سبب بدل آن‌كه در وقت براى او بهتر است و يا به سبب معاوضه بعد وقت و يا به سبب پوشيده شدن گناهان و يا محروم شدن در دنيا، بنابراين اجابت به لبيك و امثال آن و تأخير انداختن آن تا قيامت منافى آن نيست، چون اين را حضرت شيخ قدس سره در اقسام اجابت بيان داشته است‌[١].

[١] - ممكن است از مطلب: يعنى از اجابت به سبب بدل ... تا اينجا حاشيه بوده باشد كه وارد متن شده است. م