و همين‌طور اين حركت حرارت ديگرى را كه اعم و فراگيرتر از حرارت تجلى‌اى است كه اين حركت شرط آن است- و يا از حرارت جرم فلك به واسطه حركت- پديد مى‌آورد، پس به واسطه اين امر؛ حركات پى‌درپى شده و تجليات دو چندان گرديده و تا آنجا كه خدا مى‌خواهد ادامه پيدا مى‌كند.

٦٨٦/ ٤ پنجم (آگاهى) بر راز آشكار كردن افلاك و ستارگان به واسطه حركات و قوا و ارواح و احوال و اشعه و نسبت‌ها و مراتب و خواص است در پايان؛ صورت آن‌چه را كه سبب وجود و ظهور آنها در اوّل بوده است‌[١].

٦٨٧/ ٤ و اين بدان جهت است كه پيش از اين در اصول بيان شد: هيچ تأثيرى در ظاهر جز به واسطه باطن نيست، بلكه هيچ چيزى جز در نفس خود تأثير نمى‌گذارد، پس اثر آن عين صورتش است- اگر صورتش ظاهر شده باشد- ولى از آنجا كه عين ظهور حقايق پنهان و كمالات غيبى او است؛ غايت توجه و هدف تجلى او مى‌باشد، و اين‌كه (در اصول سابقه گفته شده) هر تأثيرى مسبوق به اثرپذيرى است، پس راز و سرّ آن احتمال دارد اراده اين باشد كه افلاك به واسطه طبيعت و جسميّت هبائى تعيّن مى‌پذيرند و سپس (طبيعت) در تعين طبايع عناصر و اجسام مولّدات (سه‌گانه) اثر مى‌گذارد، و اساس آن تأثير حرارت در حركت و سپس حركت در حرارت است، و احتمال دارد اراده اين باشد كه عقول عالى در تعين طبيعت هبائى اثر مى‌بخشند و سپس آن در تعيّن نفوس مطمئنّه- اگر عنايت الهى يارى كند و به عقول صيرورت يابند- اثر مى‌بخشد، و احتمال دارد اراده اين باشد كه حقيقت الحقايق كه عبارت از مرتبه احديت جمع است بر قضيه حبّ اصلى- به واسطه تجلى اجمالى كمالى اسمائى- صور حقايق مفصل آنها را به واسطه ظهور فرق و تفصيل و بطون جمع و اجمال در عالم كبير آشكار كرده؛ سپس به سبب ظهور جمع بين اجمال و تفصيل در انسان از حيث ظهور آثار كل در كلّ انسان و ظهور كلّ آثار در انسان كامل ظاهر كرده است، لذا به او (انسان كامل) كمال جلا و استجلا كه تمام مراد و مقصود است و مراد و مقصود از كلّ است حصول پيدا كرد؛ و در

[١] - مقصود ظهور انسان كامل است كه: نحن الاولون الاخرون، و: كنت نبيا و آدم بين الماء و الطين. م