تباهى از جانب اعراض صورى آنها و كيفيات نورى عرضى آنها- هنگامى كه رستاخيز برپا شد و طوفان عنصر آتشى به گردش درآمد و آسمان چون فرش قرمز سرخگون شد- وارد مى‌شود و صورى كه مراتب و طبقاتش منظّم و آراسته بود همگى درنورديده شده و دگرگونى مى‌يابد، چون آنها قوه فلك‌هاى چهارگانه را ندارند. سپس (گوييم:) دوام اين گردش (افلاك) به واسطه دوام تابش پى‌درپى (تجليات) است كه بر اساس دوام التحام (جفت و نزديك بودن) مى‌باشد، اين گردش با توجه به نفوس آنها ارادى است و با توجه به اينكه حكم جمع احدى الهى است جبرى مى‌باشد، و يا با توجه به دوّمى ارادى و جبرى است، از آن جهت كه حكم جمع الهى است ارادى است- ولى اراده‌اى ذاتى- و از آن جهت كه اثر لازم او است جبرى است، زيرا قوه حركت دهنده و قابل آنها در هر كدام (از انواع گردش) احدى است كه تخلّف پذير نبوده و نيست، برعكس نفوس حيوانات و طبايع تمام عنصرى‌ها.

٦٨٣/ ٤ دوم (آگاهى) بر علت اثرگذارى ستارگان؛ به واسطه اتصالات و حركات مختلفشان و برخورد اشعات آنها است، براى اين‌كه اين حالات اسباب (جمع سبب) تركيب قواى آسمانى طبيعى است، خواه عنصرى باشد- چنان‌كه در آسمانهاى هفتگانه است- و يا غير عنصرى- چنان‌كه در چهارمين آسمان فوقانى مى‌باشد- پس برخى از آسمانهاى هفتگانه طبيعتش سرد و خشك است و (اسم) «جواد» بر آن غلبه و استيلا دارد- مانند زحل- و برخى ديگر طبيعتش گرم و تر است و (اسم) «علّام» بر آن غلبه و استيلا دارد- مانند مشترى- و به زودى بيان همه خواهد آمد، بنابراين هنگام اتصالات اين اسباب با هم اختلاط و آميختگى يافته و قوا امتزاج و آميزشى روحانى پيدا مى‌كنند كه در امتزاج و آميزش جسمانى اثر مى‌گذارد.

٦٨٤/ ٤ سوم (آگاهى) بر سبب اختلاف اثرگذارى آنها است، و اين به واسطه اختلاف امتزاجات بين آنها؛ به سبب اجتماع و افتراق (گرد آمدن و دور شدن) و تناسب اتصالات و به هم‌پيوستگى‌ها و تنافر (از هم رميدگى) آنها مى‌باشد، و خلاصه اين‌كه مندرج در تحت اختلاف تركيبات و نكاح‌ها كه مقتضى اختلاف نتايج و به دست آمده‌ها است مى‌باشد.

٦٨٥/ ٤ چهارم (آگاهى) بر سبب اثربخشى حركت در حركت و حرارت در حرارت است، و آن اين‌كه حركت؛ حرارت را پديد مى‌آورد و حرارت حركت ديگرى را بوجود مى‌آورد،