٩٦/ ٢ زيرا گوييم: كاملترين بودنش به واسطه جمعيت احديت او است، وگرنه تفصيل در جهان اكبر (جهان خارجى) بيشتر است. و يا گوييم: حرفى نيست كه وحدت برتر و شريف‌تر است، از اين روى فرشتگان برتر و شريف‌تراند- اگر چه كامل‌تر نيستند- و شرف در مولاى او (فرشته) كامل‌تر و تمام‌تر است.

٩٧/ ٢ سپس (گوييم:) اسماء ذات دو قسم‌اند: يكى آن‌كه حكم و اثرش در عالم تعيّن يافته و از پس پرده و حجاب اثر- همان‌گونه كه بيان داشتيم- شناخته مى‌شود، و اين خاص ابرار از عارفان است و يا از راه كشف و يا شهود، و آن وصف كاملان است.

٩٨/ ٢ و دوم آن‌كه برايش اثرى تعين نيافته باشد؛ و اين همان چيزى است كه پيغمبر ٦ فرمود: آن را در علم غيب خودت به خويش اختصاص دادى، براى اين كه شئون الهى بيشتر از آن است كه برايش نهايتى باشد، و آن‌چه كه بوى وجود مى‌دهد متناهى است؛ و كدام متناهى است كه از غير متناهى تفكيك مى‌پذيرد؟ پس باقى بيشتر است، پس نسبت آن‌چه كه برايش اثرى تعيّن يافته باشد به آن‌چه كه تعيّن نيافته؛ نسبت متناهى به غير متناهى است، بنابر اين نهايتى براى مراتب كامل‌تر بودن- هم چنان كه گفته‌اند- نمى‌باشد؛ و هم چنين نهايتى براى معلومات و مقدورات- مادام كه مقدر و يا معلوم‌اند- نمى‌باشد، بنابر اين شوق ساكت نمى‌شود و نقص از بين نمى‌رود.

٩٩/ ٢ و از اين بيان الهى دانسته مى‌شود كه: وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا، يعنى: شما از علم جز اندكى داده نشده‌ايد (٨٥- اسراء) و ما از اسماء ذات به امهات (اصول) تعبير نموده‌ايم، چون از آن‌ها اسماء صفات منشعب مى‌شود؛ و اسماء صفات خبر از نوعى تكثر محسوس و يا معقول مى‌دهند؛ مانند وحدت- از آن جهت كه صفت واحد است- و (اسماء صفات) نسبت‌هاى ارتباط آنها (امهات) به ذات هستند. سپس (گوييم:) اسماء افعال خبر دهنده نوع فعل- با اختلاف صور- مانند خلق و بسط و قبض و لطف و قهر و غير اينها هستند و نسبت‌هاى ارتباط آنها (يعنى امهات اسماء صفات) مى‌باشند.

١٠٠/ ٢ و مسائل آن (يعنى علم تحقيق) چيزى است كه به واسطه اسماء ذات و آن‌چه كه‌