ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ٢١٤ - مقام نهم و دهم در نسبت دادن صفات حق تعالى باو به اعتبارش در ذات خود

موجودى، با اين كه هيچ موجودى به ذات خودش تحقق و ثبوت نمى‌يابد و به غير خودش هم- جز حق تعالى- ثبوت نمى‌يابد.

٥٢٣/ ٣ شيخ اكبر قدس سره در فتوحات گفته: مجموع عدم نياز و احتياجش در وجود و بقا به غير؛ و احتياج غير به او در آن دو؛ عبارت از معناى الوهيت است‌[١].

٥٢٤/ ٣ گويم: خلاصه سخن شيخ اكبر اين جا- آن چنان كه من فهميده‌ام- اين چنين است كه: وحدت اسماء و صفات با ذات است و عدم تنزّه و پوشيدگى از جهت عين وجود حق سبحان است و پوشيدگى و غنا از جهت تفصيل- به واسطه امتياز و جدا كردن علمى- از جانب حقايق (اعيان و ماهيات) است.

٥٢٥/ ٣ و اين مطلب به واسطه نهايت پيچيدگى و اعضالش جز با بيان حضرت شيخ قدس سره كه در كتاب نفحات ايراد داشته تحقق و ثبوت نمى‌يابد و آن اين كه ايشان از كتاب علم العلم خود در باب: تنبيه ربانى نقل مى‌كند كه: صور اشياء در علم؛ از آن جهت كه علم صفت وجود حق تعالى و يا نسبتى از نسبت‌هايش است؛ مانند صور اشيا در وجود حق- آن گونه كه گفته‌اند: اشيا هميشه در ذات وجود حق مرتسم‌اند- نمى‌باشد، زيرا صور اشيا در وجود حق يك صورت بيشتر ندارد و آن صورت هم از جهت وحدت صورت در وجود موجود است- بدون تعدّد چيزى از آن صور در او- و همان در حضرت علم موجود است؛ يعنى به‌گونه موجود بودن تعيّن و تفصيل- تنها نسبت به عالم- و وجود هر كدام آن‌ها از جهت معقول بودن تعيّن او و اختصاصش در آن‌چه كه بعدا مى‌آيد با آن‌ها موجود است، لذا حكم آن (وجود) در آن حال حكم آنها (صور) است. اين را نيكو ادراك كن.

٥٢٦/ ٣ و مطلق ظهور از جهت حكم؛ خاص اشياء است و مطلق ظهور از جهت عينيّت، خاص وجود است و تعيّن ظهور حكمى به سبب تميّز مشهود است، و تعيّن ظهور وجودى در هر مرتبه از مراتبى كه علم اشتمال بر آن مرتبه دارد نسبت به وجود مطلق از جهتى‌

[١] - الوهيت فعلى ظهورى كه مظهر اسم« الله» است عبارت است از قيوميت حق تعالى نسبت به هر شيئى‌اى مطلقا، و لازم آن عدم احتياجش به غير است مطلقا، و همين‌طور احتياج غير هم به او، نه اين كه حقيقت الوهيت عبارت از مجموع دو امر باشد، چنان كه از ظاهر عبارت حضرت شيخ اكبر اين چنين توهم مى‌شود.