ترجمه مصباح الانس ابن فناري (شرح مفتاح الغيب صدرالدين قونوى) - خواجوي، محمد - الصفحة ١٢٤ - فصل نهم در اين كه اثر براى هر موجودى تنها از جهت وجودش نمىباشد

انگيزه آن همين محبت الهى است كه از بيانش به دست مى‌آيد كه فرمود: دوست داشتم شناخته شوم (و آن محبت الهى) حكمش در وجود عام كه جفت با اعيان ممكنات است ظاهر است. و آن (محبت الهى) جلا و استجلا است كه گاهى از حكم آن تعبير به عبادت و گاه ديگر به معرفت تعبير مى‌شود، چنان كه بيان الهى: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ‌، يعنى: پريان و آدميان را جز براى عبادت نيافريدم (٥٦- ذاريات) تفسير بدان (عبادت) شده.

٢٢٥/ ٣ و اما تفسير دو كمال‌[١] بيانى است كه حضرت شيخ قدس سره در تفسير دارد كه: كمال جلا[٢] همان كمال ظهور حق متعال به انسان كامل است؛ و كمال استجلا عبارت است از جمع حق متعال بين شهود خودش به خودش در خودش و در آن‌چه كه از وى ممتاز و جدا است‌[٣]، پس به سبب امتياز غير ناميده مى‌شود، در حالى كه قبلا اين چنين نبوده‌[٤]. و همين‌طور عبارت است از مشاهده غيرخودش‌[٥] را به خودش از جهت غير بودنش و كسى‌[٦] كه از وى امتياز دارد بعين‌[٧] او و عين‌[٨] كسى كه از وى امتياز دارد.

٢٢٦/ ٣ و اما توجه ايجاد الهى كه محبت آن دو (يعنى كمال جلا و استجلا) باعث بر آن است سرچشمه تمام آثار است، براى اين كه حضرت شيخ قدس سره در اين باره چنين گفته: از آنجائى كه عالم و آن‌چه كه در آن است سايه حضرت حق متعال و مظهر علم او است؛ حكم در تمام آن‌چه تابع علم است سارى و جارى است.

٢٢٧/ ٣ گويم: و بر اين؛ قاعده‌اى‌[٩] مبتنى‌[١٠] مى‌شود كه در تفسير بيان داشته و آن اين كه: هر موجود جامعى داراى صفات گوناگونى است كه وصول اثر آن به هر قابلى به حسب آغاز امر باعث بر آن؛ و به حسب غلبه صفت حكم بر آن- در حال تأثير- و به حسب حال قابل و استعداد آن تعين مى‌پذيرد، و چون توجه به واسطه غلبه يكى از اين امور سه گانه‌[١١] تعيّن‌

[١] - يعنى هم چنان كه بيان الهى: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ ... تا پايان آيه تفسير به معرفت شده است.

[٢] - يعنى حضرت وحدانيت او.

[٣] - يعنى بين شهودش مر خودش را در آن‌چه كه از وى ممتاز و جدا است.

[٤] - يعنى پيش از امتياز غير نبوده.

[٥] - يعنى عبارت است از مشاهده اين غير

[٦] - يعنى كسى كه حق را به حق مشاهده مى‌كند.

[٧] - يعنى بعين غير

[٨] - يعنى مشاهده غير كسى را كه از او امتياز دارد به عين كسى كه امتياز دارد.

[٩] - يعنى موجود مؤثر كه نسبت به باقى صفات او حال تأثير و حكم كردن در قابل حاكم است.

[١٠] - يعنى درباره اما تفسير دو كمال ...

[١١] - يعنى امور سه گانه بيان شده؛ از آغاز امر باعث بر آن و غلبه صفت حال تأثير و استعداد قابل و حال آن.