تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٥٨ - سوره الأنبياء(٢١) آيات ٣٠ تا ٣٩
مراد همه سماوات باشند بنا بر آنكه آنها را دخلى در امطار هست و تفسير اخير منقولست از ابى جعفر و ابى عبد اللَّه (ع) و عطيه و ابن زيد و عكرمه نيز بر اينند و كفره اگر چه علم ندارند به فتق بعد از رتق اما ممكن و قادرند بر آنكه بطريق نظر علم باين پيدا كنند چه فتق امر عرضيست كه مفتقر است بمؤثر واجب ابتداء يا بواسطه يا بطريق مطالعه كتب و ايثار كانتا بركن جهت آنست كه مراد جماعت سماوات است و جماعت ارض وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ و گردانيديم يعنى آفريديم از آب كُلَّ شَيْءٍ حَيٍ هر چيزى كه زنده است يعنى حيوانات را از آب مخلوق ساختيم كقوله وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ و اين بجهت آنست كه اعظم مواد ايشان آبست و يا بجهت فرط احتياج ايشان بآب و انتفاع آنها از آن گوييا آنها را از آب آفريديم يا خلق كرديم انسان را از نطفه يا آب را سبب حيات هر زنده ساختيم كه بدون آن زنده نميماند و گويند مراد آب بارانست اى احيينا بالماء الذى تنزيل من السماء و عياشى باسناد خود از حسين بن حلوان روايت كرده كه او گفت ابو عبد اللَّه (ع) را از طعم آب سؤال كردم فرمود كه
سل نفعها و لا تسئل تعنتها طعم الماء طعم الحيوة
قال اللَّه سبحانه وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍ و گويند كه معنى آنست كه آب را سبب حيات هر ذى روحى گردانيديم از حيوانات و نباتات و اشجار أَ فَلا يُؤْمِنُونَ آيا تصديق نميكنند و نميگروند مشركان با وجود اين آيات واضحه و علامات لايحه وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ و گردانيديم يعنى خلق كرديم در زمين رَواسِيَ كوههاى بلند استوار أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ تا نجنباند زمين آدميان را كلام در تقدير لا تميد است و حذف بجهت امن است از التباس يا در تقدير كراهت ان تميد يعنى كوهها را در زمين استوار و پابرجا گردانيديم بجهت نخواستن آنكه زمين ميل دهد و متحرك سازد آدميان را وَ جَعَلْنا فِيها و ساختيم و پيدا كرديم در ميان كوهها يا در زمين فِجاجاً سُبُلًا راههاى گشاده لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ تا باشد كه ايشان راه يابند در آن بمصالح و مقاصد معاش خود تقديم فجاج بر سبل بآن كه در معنى وصف است كما فى قوله لِتَسْلُكُوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً بجهت آنست كه تا معنى حاليه از او مستفاد شود و دلالت كند ضمنا بر اينكه راهها در حين آفريدن و پيدا كردن آن بر صفة اتساع بود پس آيه براى تبيان آيه مذكوره است و يا آنكه سُبُلًا بدل آن باشد و دلالت كند ضمنا بر آنكه خلق و توسيع آن براى سابله است و مع ذلك مفيد توكيد نيز هست وَ جَعَلْنَا السَّماءَ و گردانيديم آسمان را سَقْفاً مَحْفُوظاً سقفى نگاه داشته از افتادن بقدرت كامله كقوله تعالى ان اللَّه يمسك السموات و الارض ان تزولا